[๑๘๗] กุศลธรรมไม่เคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์ใด ในภูมิใดอกุศลธรรมจักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น ในภูมินั้นหรือ กุศลธรรมไม่เคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น คือสัตว์ชั้นสุทธาวาส ในเมื่อ ทุติยจิตเป็นไปอยู่ แต่อกุศลธรรมจักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นในภูมินั้นก็หาไม่ กุศลธรรมไม่เคย เกิดขึ้นแล้ว และอกุศลธรรมก็จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คืออสัญญสัตว์ หรือว่า อกุศลธรรมจักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด กุศลธรรมไม่เคยเกิดขึ้นแล้ว แก่สัตว์นั้น ในภูมินั้น อกุศลธรรมจักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัต มรรค ผู้เป็นพระอรหันต์ ผู้จักได้เฉพาะซึ่งอรหัตมรรค ในลำดับแห่งจิตใด แต่กุศลธรรมไม่เคย เกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นก็หาไม่อกุศลธรรมจักไม่เกิดขึ้น และกุศลธรรมก็ไม่เคย เกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น คืออสัญญสัตว์

[๑๘๘] กุศลธรรมไม่เคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์ใด ในภูมิใดอัพยากตธรรมจักไม่ เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น ในภูมินั้นหรือ จักเกิดขึ้น หรือว่า อัพยากตธรรมจักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด กุศลธรรมไม่เคยเกิดขึ้น แล้วแก่สัตว์นั้น ในภูมินั้น เคยเกิดขึ้นแล้ว

[๑๘๙] อกุศลธรรมไม่เคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์ใด ในภูมิใดอัพยากตธรรมจักไม่ เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น ในภูมินั้นหรือ จักเกิดขึ้น หรือว่า อัพยากตธรรมจักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใดอกุศลธรรมไม่เคยเกิดขึ้น แล้วแก่สัตว์นั้น ในภูมินั้น เคยเกิดขึ้นแล้ว อุปปาทวาร จบ นิโรธวาร

เล่มที่ ๓๙ ยมก ภาค ๒๕๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “กุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด อกุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นหรือ? เป็นต้นกุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด อัพยากตธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นหรือ? เป็นต้นอกุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด อัพยากตธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นหรือ? เป็นต้นกุศลธรรมเกิดขึ้นในภูมิใด อกุศลธรรมเกิดขึ้นในภูมินั้นหรือ เป็นต้นกุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด อกุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นในภูมินั้นหรือ? เป็นต้นกุศลธรรมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด อกุศลธรรมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นหรือ? เป็นต้นกุศลธรรมเคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์ใด อกุศลธรรมเคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์นั้นหรือ? เป็นต้น ...”