จริงอยู่ ปัฏฐานปรากฏโดยอรรถว่า จำแนก ในที่มาว่า การบัญญัติ การแต่งตั้ง การเปิดเผย การจำแนก การทำให้กระจ่าง.

บรรดาปัฏฐาน ๒๔ เหล่านี้ แต่ละอย่างชื่อว่าปัฏฐาน เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกธรรมทั้งหลายมีกุศลเป็นต้น ด้วยอำนาจแห่งปัจจัยมีเหตุปัจจัยเป็นต้นด้วยประการฉะนี้. ปกรณ์นี้ทั้งหมด ผู้ศึกษาพึงทราบว่า ชื่อว่าปัฏฐาน เพราะเป็นที่ประชุมแห่งปัฏฐานเหล่านี้.

อีกนัยหนึ่ง ถามว่า ชื่อว่าปัฏฐาน เพราะอรรถว่าอะไร?

ตอบว่า เพราะอรรถว่าตั้งอยู่ทั่วไป (แผ่ไป). อธิบายว่า ด้วยอรรถว่าดำเนินไป.

เล่มที่ ๔๐ ปัฏฐาน ภาค ๑๑๑

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “ปัจจัย ๒๔”