พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นเทพยิ่งกว่าเทพแห่งเทพทั้งหลาย เป็นผู้อันเทพยดาและทานพ (อสูร) ถวายการบูชาแล้ว ทรงมีพระสังวรอันหมดจด ทรงมีพระวิริยภาพใหญ่ เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ทรงแสวงหาพระสัมมาสัมโพธิญาณ เป็นองค์ที่ ๗ #- ทรงระงับดับนามและรูปได้สนิท ครั้งทรงแสดงยมกปกรณ์จบลงแล้ว จึงทรงแสดงปกรณ์ที่ ๗ อันเป็นลำดับของยมกปกรณ์นั้น ทั้งโดยอรรถและโดยธรรม โดยชื่อว่า "ปัฏฐาน" อันเป็นพระเทศนาที่ประดับด้วยนัยอันลึกซื้งยิ่ง. ____________________________ #- พระพุทธเจ้าพระองค์นี้นับเป็นพระพุทธเจ้าองค์ที่ ๗ นับแต่พระวิปัสสีพุทธเจ้าเป็นต้นมา (พระวิปัสสี พระสิขี พระเวสสภู พระกกุสันโธ พระโกนาคมโน พระกัสสโป พระโคตโม) อรรถกถาใช้คำว่า "อิสิสตฺตโม" พระฤาษีองค์ที่ ๗

บัดนี้ ถึงลำดับการพรรณนาปัฏฐานปกรณ์นั้นแล้วฉะนั้น ข้าพเจ้า (พระพุทธโฆษาจารย์) จักพรรณนาปัฏฐานปกรณ์นั้น ขอท่านสาธุชนทั้งหลาย จงตั้งใจสดับการพรรณานั้นเถิด. วรรณนาอุทเทศวาระ๑- ____________________________ ๑- อธิบายมาติกา.

ดำเนินความว่า ในอนุโลมปัฏฐาน พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงอาศัยติกะ ๒๒ ติกะ แสดงชื่อติกปัฏฐาน. ทรงอาศัยทุกะ ๑๐๐ ทุกะ แสดงชื่อทุกปัฏฐาน. ต่อจากนั้น ทรงรวมติกะ ๒๒ ติกะเข้าในทุกะ ๑๐๐ ทุกะ แล้วทรงแสดงชื่อทุกติกปัฏฐาน. ต่อจากนั้น ทรงรวมทุกะ ๑๐๐ ทุกะเข้าในตะกะ ๒๒ ติกะ แล้วทรงแสดงชื่อติกทุกปัฏฐาน.

อนึ่ง ทรงผนวกติกะเข้าในติกะเท่านั้น แล้วทรงแสดงชื่อติกติกปัฏฐาน. ทรงผนวกทุกะเข้าในทุกะเท่านั้น แล้วทรงแสดงชื่อทุกทุกปัฏฐาน.