องค์ฌาน ๗ อันต่างโดยเป็นกุศลเป็นต้น เว้นสุขเวทนาและทุกขเวทนาอันเป็นไปทางกาย ในทวิปัญจวิญญาณจิต ช่วยอุปการะ โดยอรรถว่าเข้าไปเพ่งอารมณ์ ชื่อว่าฌานปัจจัย.

สมดังที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า องค์ฌาน ๗ เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตและรูปที่องค์ฌานนั้นเป็นสมุฏฐาน ด้วยอำนาจของฌานปัจจัย.

ส่วนในปัญหาวาระ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า องค์ฌานที่เป็นวิปากาพยากตะ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สัมปยุต และแก่กัมมชรูปในปฏิสนธิขณะ ด้วยอำนาจของฌานปัจจัย. ๑๘. มัคคปัจจัย

องค์มรรค ๑๒ อันต่างโดยกุศลเป็นต้นช่วยอุปการะโดยอรรถว่า เป็นเหตุนำไปในทางใดทางหนึ่ง ชื่อว่ามัคคปัจจัย.

เล่มที่ ๔๐ ปัฏฐาน ภาค ๑๓๕

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “ปัจจัย ๒๔”