สองบทว่า อนนฺตเร สตฺต ได้แก่ ในอนันตรปัจจัยมีวิสัชนา ๗ วาระ อย่างนี้คือ วิสัชนา ๒ วาระมีกุศลเป็นมูล วิสัชนา ๒ วาระมีอกุศลเป็นมูล วิสัชนา ๓ วาระมีอัพยากตะเป็นมูล. แม้ในสมนันตรปัจจัยก็มีวิสัชนา ๗ วาระเหล่านี้เหมือนกัน.

สองบทว่า สหชาเต นว ความว่า ในสหชาตปัจจัยมีวิสัชนา ๙ วาระ อย่างนี้คือ วิสัชนามีกุศลเป็นมูล ๓ วาระ มีอกุศลเป็นมูล ๓ วาระ มีอัพยากตะเป็นมูล ๑ วาระ มีกุสลาพยากตะเป็นมูล ๑ วาระ มีอกุสลาพยากตะเป็นมูลอีก ๑ วาระ.

สองบทว่า อญฺญมญฺเญ ตีณิ ได้แก่ ในอัญญมัญญปัจจัยมีวิสัชนา ๓ วาระ อย่างนี้ คือกุศลกับกุศล ๑ วาระ อกุศลกับอกุศล ๑ วาระ อัพยากตะกับอัพยากตะ ๑ วาระ.

สองบทว่า นิสฺสเย เตรส ความว่า ในนิสสยปัจจัยมีวิสัชนา ๑๓ วาระ อย่างนี้คือ วิสัชนาที่มีกุศลเป็นมูล ๓ วาระ มีอกุศลเป็นมูล ๓ วาระ มีอัพยากตะเป็นมูล ๓ วาระโดยสหชาตปัจจัยนั่นเอง.

เล่มที่ ๔๐ ปัฏฐาน ภาค ๑๘๑๘

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “เหตุปัจจัย กับอัญญมัญญปัจจัย”