สองบทว่า กมฺเม เอกํ ในกัมมปัจจัยมี ๑ วาระ คือกุศลมัคคเจตนาเป็นปัจจัยแก่วิปากาพยากตะของตน ก็ในปัจจัยเหล่านั้นมีฆฏนา ๓ เท่านั้น ฆฏนาเหล่านั้นประกอบตามลำดับวิสัชนาที่มีวาระมาก.
พึงทราบวินิจฉัยในฆฏนาที่มีสหชาตปัจจัย อัญญมัญญปัจจัยและนิสสยปัจจัยเป็นมูลต่อไป.
ปัจจัยใดๆ ที่ตรัสไว้ในทุมูลกนัย ปัจจัยนั้นเป็นสภาคะกับปัจจัยที่อยู่ข้างต้น เพราะฉะนั้น ผู้ศึกษาครั้นทราบวิธีคำนวณในทุมูลกนัยแล้ว พึงทราบวิธีคำนวณในฆฏนาทั้งหลายในที่ทุกแห่งด้วยอำนาจปัจจัยที่คำนวณได้น้อยกว่าในบรรดาปัจจัย ที่นำมาเชื่อมข้างปลาย. สหชาตมูลกนัย
บรรดาฆฏนาเหล่านั้น ฆฏนาที่มีสหชาตปัจจัยเป็นมูล มี ๑๐ ฆฏนา ในฆฏนา ๑๐ นั้นที่เป็นอวิปากฆฏนามี ๕ ฆฏนา เป็นสวิปากฆฏนามี ๕ ฆฏนา.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที