ที่มีอาหารเป็นมูลมี ๑ ฆฏนา.

ที่มีอินทรีย์เป็นมูลมี ๔ ฆฏนา. ที่มีวิปปยุตตปัจจัยเป็นมูลมี๙ ฆฏนา. ที่มีอัตถิปัจจัยเป็นมูลมี ๑๙ ฆฏนา. ที่มีนัตถิปัจจัยเป็นมูล และวิคตปัจจัยเป็นมูลมี ๓ ฆฏนา. ที่มีอวิคตปัจจัยเป็นมูลมี ๑๙ ฆฏนา.

ฉะนั้น ปกิณณกฆฏนาทั้งหมดจึงมี ๑๐๓ ฆฏนา. ก็ฆฏนาเหล่านี้ทั้งหมด เรียกว่าปกิณณกฆฏนา เพราะไม่มีการกำหนดด้วยสหชาตปัจจัย.

ก็ฆฏนาที่ได้สหชาตะ ท่านเรียกว่าสหชาตฆฏนา ฆฏนาเหล่านั้นย่อมไม่ได้ในฆฏนาที่มีอารัมมณปัจจัยเป็นมูล ในฆฏนาที่มีอนันตรปัจจัย สมนันตรปัจจัย อุปนิสสยปัจจัย ปุเรชาตปัจจัย ปัจฉาชาตปัจจัย อาเสวนปัจจัย นัตถิปัจจัยและวิคตปัจจัยเป็นมูล เพราะว่าปัจจัยเหล่านั้นย่อมไม่เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เกิดพร้อมกัน.

เล่มที่ ๔๐ ปัฏฐาน ภาค ๑๙๕๖

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “เหตุปัจจัย กับนิสสยปัจจัย”