เหตุมูลกนัย
อนุโลมปจฺจนียวณฺณนา
[๕๕๐] อนุโลมปจฺจนีเย "เหตุยา สตฺต, อารมฺมเณ นวา"ติ เอวํ อนุโลเม "นเหตุยา ปณฺณรส, นารมฺมเณ ปณฺณรสา"ติ เอวํ ปจฺจนีเย จ ลทฺธคณเนสุ ปจฺจเยสุ โย โย ปจฺจโย อนุโลมโต ฐิโต, ตสฺส ตสฺส อนุโลเม ลทฺธวาเรหิ สทฺธึ เย ปจฺจนียโต ฐิตสฺส ปจฺจนีเย ลทฺธวาเรสุ สทิสวารา, เตสํ วเสน คณนา เวทิตพฺพา. อนุโลมสฺมิญฺหิ เหตุปจฺจเย "เหตุยา สตฺตา"ติ สตฺต วารา ลทฺธา, ปจฺจนีเย นารมฺมณปจฺจเย "นารมฺมเณ ปณฺณรสา"ติ ปณฺณรส ลทฺธา. เตสุ เย เหตุยา สตฺต วุตฺตา, เตหิ สทฺธึ นารมฺมเณ วุตฺเตสุ ปณฺณรสสุ "กุสโล กุสลสฺส, อพฺยากตสฺส, กุสลาพฺยากตสฺส, อกุสโล อกุสลสฺส, อพฺยากตสฺส, อกุสลาพฺยากตสฺส, อพฺยากโต อพฺยากตสฺสา"ติ อิเม สตฺต สทิสา, เต สนฺธาย เหตุปจฺจยา นารมฺมเณ สตฺตาติ วุตฺตํ. นาธิปติยา สตฺตาติอาทีสุปิ เอเสว นโย.
นสหชาตสฺส ปน เหตุปจฺจยสฺส อภาวา นสหชาเต เอโกปิ น ลพฺภติ, ตสฺมา เตน สทฺธึ โยชนา น กตาติ. ๑- นอญฺญมญฺเญ กุสลาทโย ตโย รูปาพฺยากตสฺส ลพฺภนฺติ, เต สนฺธาย ตีณีติ วุตฺตํ. ตถา นสมฺปยุตฺเต. นวิปฺปยุตฺเต ปน กุสโล ๒- กุสลสฺส, อกุสโล ๓- อกุสลสฺส, อพฺยากโต ๔- อพฺยากตสฺสาติ อรูปธมฺมวเสน ตีณิ เวทิตพฺพานิ. นนิสฺสยโนอตฺถิโนอวิคตา นสหชาโต วิย