ยมฺปิ ตโต ปรํ ติเก ติเกสุเยว ปกฺขิปิตฺวา ติกติกปฏฺฐานํ นาม เทสิตํ, ตตฺถาปิ "สิยา กุสลํ สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺเชยฺย เหตุปจฺจยา"ติ เอวํ พาวีสติยา ติเกสุ

ยมฺปิ ตโต ปรํ ทุเก ทุเกสุเยว ปกฺขิปิตฺวา ทุกทุกปฏฺฐานํ นาม เทสิตํ, ตตฺถาปิ "สิยา เหตุํ สเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ สเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺเชยฺย เหตุปจฺจยา"ติ เอวํ ทุกสเต เอเกกํ ทุกํ เสเสหิ นวนวุติยา ทุเกหิ สทฺธึ โยเชตฺวา ทสฺเสตพฺพานํ ปุจฺฉานํ เหฏฺฐา วุตฺตนเยน สพฺเพสํ เอกมูลกาทีนํ วเสน คเณตฺวา ๑- ปริจฺเฉโท เวทิตพฺโพ. ตถาคเตน หิ สพฺพมฺเปตํ ปเภทํ ทสฺเสตฺวาว เทวปริสาย ธมฺโม เทสิโต, ธมฺมเสนาปติสฺส ปน เตน อชฺช อิทญฺจิทญฺจ เทสิตนฺติ สงฺขิปิตฺวา นยทสฺสนมตฺเตเนว เทสนา อกฺขาตา. เถเรนาปิ สงฺขิปิตฺวาว วาจนามคฺโค ปวตฺติโต, โส เถเรน ปวตฺติตนเยเนว สงฺคีติกาเล สงฺคหํ อาโรปิโต.

ตํ ปนสฺส สงฺเขปนยํ ทสฺเสตุํ ติกญฺจ ปฏฺฐานวรนฺติ อยํ คาถา ฐปิตา. ตสฺสตฺโถ:- ติกญฺจ ปฏฺฐานวรนฺติ วรํ ปวรํ ติกปฏฺฐานญฺจ. ทุกุตฺตมนฺติ อุตฺตมํ เสฏฺฐํ ทุกปฏฺฐานญฺจ. ทุกติกญฺเจวาติ ทุกติกปฏฺฐานญฺจ. ติกทุกญฺจาติ ติกทุกปฏฺฐานญฺจ. ติกติกญฺเจวาติ ติกติกปฏฺฐานญฺจ. ทุกทุกญฺจาติ ทุกทุกปฏฺฐานญฺจ. ฉ อนุโลมมฺหิ นยา สุคมฺภีราติ เอเต ติกปฏฺฐานาทโย สุฏฺฐุ คมฺภีรา ฉ นยา อนุโลมมฺหิ เวทิตพฺพาติ. ตตฺถ เทฺว อนุโลมานิ ธมฺมานุโลมญฺจ ปจฺจยานุโลมญฺจ. ตตฺถ "กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล ธมฺโม"ติ เอวํ อภิธมฺมมาติกาปเทหิ สงฺคหิตานํ ธมฺมานํ อนุโลมเทสนาวเสน ปวตฺตํ ธมฺมานุโลมํ นาม. "เหตุปจฺจยา อารมฺมณ- ปจฺจยา"ติ เอวํ จตุวีสติยา ปจฺจยานํ อนุโลมเทสนาวเสน ปวตฺตํ ปจฺจยานุโลมํ นาม.

เล่มที่ ๔๐ ปัฏฐาน ภาค ๑๑๑๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “กุศลธรรม อกุศลธรรม อัพยากตธรรม”