ปุจฺฉาวาร

๓. อนุโลมปจฺจนียวณฺณนา

[๔๕-๔๘] อิทานิ อนุโลมปจฺจนียํ โหติ, ตํ ทสฺเสตุํ สิยา กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺเชยฺย เหตุปจฺจยา นารมฺมณปจฺจยาติอาทิ อารทฺธํ. ตตฺถ "เหตุปจฺจยา นารมฺมณปจฺจยา ฯเปฯ เหตุปจฺจยา นาวิคตปจฺจยา"ติ เหตุปทสฺส เสเสสุ เตวีสติยา ปจฺจเยสุ เอเกเกน สทฺธึ โยชนาวเสน เหตุปทาทิเก เอกมูลเก เตวีสติ อนุโลมปจฺจนียานิ. เตสุ เอเกกสฺมึ เอกูนปญฺญาสํ กตฺวา สตฺตวีสาธิกานิ เอกาทสปุจฺฉาสตานิ โหนฺติ. ทุมูลเก ปน เหตารมฺมณปทานํ เสเสสุ พาวีสติยา ปจฺจเยสุ เอเกเกน สทฺธึ โยชนาวเสน พาวีสติ อนุโลมปจฺจนียานีติ เอวํ อนุโลเม วุตฺเตสุ สพฺเพสุ เอกมูลกาทีสุ เอเกกํ ปทํ ปริหาเปตฺวา อวเสสานํ วเสน ปุจฺฉาคณนา เวทิตพฺพา. เอกมูลกาทีสุ เจตฺถ ยา ปุจฺฉา ปาลิยํ อาคตา, ยา จ น อาคตา, ตา สพฺพา เหฏฺฐา วุตฺตนยานุสาเรน ๑- เวทิตพฺพา.

ติกญฺจ ปฏฺฐานวรํ ฯเปฯ ฉ อนุโลมปจฺจนียมฺหิ นยา สุคมฺภีราติ เอตฺถ ปน เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว เทฺว อนุโลมปจฺจนียานิ ธมฺมานุโลมปจฺจนียญฺจ ปจฺจยานุโลมปจฺจนียญฺจ. ตตฺถ "กุสโล ธมฺโม"ติ ๒- เอวํ อภิธมฺมมาติกาปเทหิ สงฺคหิตานํ ธมฺมานํ "กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ น กุสโล ธมฺโม"ติ อนุโลมปจฺจนีย- เทสนาวเสน ปวตฺตํ ธมฺมานุโลมปจฺจนียํ นาม. "เหตุปจฺจยา นารมฺมณปจฺจยา"ติ เอวํ จตุวีสติยา ปจฺจเยสุ ลพฺภมานปทานํ อนุโลมปจฺจนียเทสนาวเสน ปวตฺตํ ปจฺจยานุโลมปจฺจนียํ นาม. ตตฺถ เหฏฺฐา อฏฺฐกถายํ "ติกญฺจ ปฏฺฐานวรํ ฯเปฯ ฉ อนุโลมปจฺจนียมฺหิ นยา สุคมฺภีรา"ติ อยํ คาถา ธมฺมานุโลมปจฺจนียํ สนฺธาย วุตฺตา, อิธ ปน อยํ คาถา ธมฺมานุโลเมเยว ปจฺจยานุโลมปจฺจนียํ สนฺธาย