[๔๙-๕๒] อิทานิ ปจฺจนียานุโลมํ โหติ, ตํ ทสฺเสตุํ สิยา กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺเชยฺย นเหตุปจฺจยา อารมฺมณปจฺจยาติอาทิ อารทฺธํ. ตตฺถ อนุโลมปจฺจนียปุจฺฉาหิ สมปฺปมาโณเอว ปุจฺฉาปริจฺเฉโท. เอกมูลกาทีสุ เจตฺถ ยา ปุจฺฉา ปาลิยํ อาคตา, ยา จ น อาคตา, ตา สพฺพา เหฏฺฐา วุตฺตนยานุสาเรเนว เวทิตพฺพา.

ติกญฺจ ปฏฺฐานวรํ ฯเปฯ ฉ ปจฺจนียานุโลมมฺหิ นยา สุคมฺภีราติ เอตฺถาปิ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว เทฺว ปจฺจยานุโลมานิ ธมฺมปจฺจนียานุโลมญฺจ

เปฯ ฉ ปจฺจนียานุโลมมฺหิ นยา สุคมฺภีรา"ติ อยํ คาถา ธมฺมปจฺจนียานุโลมํ สนฺธาย วุตฺตา, อิธ ปน อยํ คาถา ธมฺมานุโลเมเยว ปจฺจยปจฺจนียานุโลมํ สนฺธาย วุตฺตา. ตสฺมา "ฉ ปจฺจนียานุโลมมฺหิ นยา สุคมฺภีรา"ติ อฏฺฐกถาคาถายํ ๒- ธมฺมปจฺจนียานุโลเม ติกปฏฺฐานาทโย ฉ นยา สุคมฺภีราติ เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพ. อิมสฺมึ ปโนกาเส นเหตุปจฺจยา อารมฺมณปจฺจยาติ เอวํ ปวตฺเต ปจฺจยปจฺจนียานุโลเม เอเต ธมฺมานุโลเมเยว ติกปฏฺฐานาทโย ฉ นยา สุคมฺภีราติ เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพ.

เตสุ อนุโลมติกปฏฺฐาเนเยว กุสลตฺติกมตฺตสฺสาปิ วเสน อยํ อิมสฺมึ ปฏิจฺจวารสฺส ปณฺณตฺติวาเร สงฺขิปิตฺวา ปุจฺฉาปเภโท ทสฺสิโต, เสเสสุ ปน ติกทุเกสุ ๓- เสสปฏฺฐาเนสุ จ เอกาปิ ปุจฺฉา น ทสฺสิตา. ตโต ปเรสุ ปน สหชาตวาราทีสุ กุสลตฺติกสฺสาปิ วเสน ปุจฺฉํ อนุทฺธริตฺวา ลพฺภมานกวเสน วิสฺสชฺชนเมว ทสฺสิตํ. "ฉ ปจฺจนียานุโลมมฺหิ นยา สุคมฺภีรา"ติ วจนโต ปน อิมสฺมึ ปจฺจยปจฺจนียานุโลเม ฉปิ เอเต ปฏฺฐานนยา ปุจฺฉาวเสน อุทฺธริตฺวา ทสฺเสตพฺพา. ปฏฺฐานํ วณฺณยนฺตานญฺหิ อาจริยานํ ภาโร เอโสติ.