[๕๕] อธิปติปจฺจเย วิปากาพฺยากตนฺติ โลกุตฺตรเมว สนฺธาย วุตฺตํ. เตเนเวตฺถ "ปฏิสนฺธิกฺขเณ"ติ น คหิตํ. เสสํ เหตุปจฺจยสทิสเมว.

[๕๖] อนนฺตรสมนนฺตเรสุปิ รูปํ น ลพฺภตีติ อารมฺมณปจฺจเย วิย ติสฺโสว ปุจฺฉา.

[๕๗] สหชาตปจฺจเย ปฏิสนฺธิกฺขเณติ ปญฺจโวกาเร ปฏิสนฺธิวเสน วุตฺตํ. เหฏฺฐา ปน ปจฺจยวิภงฺเค "โอกฺกนฺติกฺขเณ"ติ อาคตํ. ตมฺปิ อิมินา สทฺธึ อตฺถโต เอกํ, พฺยญฺชนมตฺตเมว เหตฺถ นานนฺติ. อปิจ "ติณฺณํ สนฺนิปาตา คพฺภสฺสาวกฺกนฺติ โหตี"ติ ๓- วจนโต โอกฺกนฺตีติ ปญฺจโวการปฏิสนฺธิยาเวตํ นามํ. ปฏิสนฺธีติ สพฺพภวสาธารณํ, อิธ ปน "กฏตฺตา จ รูปนฺ"ติอาทิวจนโต ปญฺจโวการ- ปฏิสนฺธิเยว อธิปฺเปตา. สา หิ รูปสฺสาปิ ปจฺจยภาวญฺเจว ปจฺจยุปฺปนฺนภาวญฺจ สงฺคณฺหาติ, ตสฺมา ปริปุณฺณวิสฺสชฺชนา โหตีติ คหิตา. พาหิรํ เอกํ มหาภูตนฺติ อนินฺทฺริยพทฺเธสุ ปฐวีปาสาณาทีสุ มหาภูตํ สนฺธาย วุตฺตํ. ปจฺจยวิภงฺควารสฺมิญฺหิ จตฺตาโร มหาภูตาติ อชฺฌตฺติกญฺจ พาหิรญฺจ เอกโต กตฺวา คหิตํ. สงฺเขปเทสนา หิ สา. อยมฺปน วิตฺถารเทสนา, ตสฺมา สพฺพํ วิภชิตฺวา ทสฺเสนฺโต "พาหิรํ เอกํ มหาภูตนฺ"ติอาทิมาห. อสญฺญสตฺตานํ เอกํ มหาภูตํ ปฏิจฺจาติ