[๕๘] อญฺญมญฺญปจฺจเย ขนฺเธ ปฏิจฺจ วตฺถุ, วตฺถุํ ปฏิจฺจ ขนฺธาติ จตุนฺนมฺปิ ขนฺธานํ เอกโต วตฺถุนา อญฺญมญฺญปจฺจยตํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ.

[๕๙] นิสฺสยปจฺจเย ยสฺมา ปฏิจฺจตฺโถ นาม สหชาตตฺโถ, ตสฺมา ยา เหฏฺฐา ปจฺจยวิภงฺควาเร จกฺขฺวายตนาทีนํ นิสฺสยปจฺจยตา ทสฺสิตา, สา น คหิตา. จกฺขฺวายตนาทีนิ หิ ปุเรชาตานิ ปจฺจยา โหนฺติ, อิธ ปน สหชาตเมว ลพฺภติ. เตเนว วุตฺตํ "นิสฺสยปจฺจโย สหชาตปจฺจยสทิโส"ติ.

[๖๐] อุปนิสฺสยปจฺจเย รูปสฺส อุปนิสฺสยปจฺจยาภาวา ตีเณว วิสฺสชฺชนานิ ลพฺภนฺติ, เตน วุตฺตํ "อารมฺมณปจฺจยสทิสนฺ"ติ. ตตฺถ กิญฺจาปิ น สพฺเพ กุสลากุสลาพฺยากตา อารมฺมณูปนิสฺสยํ ลภนฺติ, เย ปน ลภนฺติ, เตสํ วเสเนตํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ.

[๖๑] ปุเรชาตปจฺจเย วตฺถุํ ปุเรชาตปจฺจยาติ วตฺถุํ ปฏิจฺจ วตฺถุนา ปุเรชาตปจฺจยตํ สาเธนฺเตน อุปฺปชฺชนฺตีติ อตฺโถ. วิปากาพฺยากตํ เอกํ ขนฺธนฺติ เอตฺถ ยํ วิปากาพฺยากตสฺส วตฺถุ โอกฺกนฺติกฺขเณ สหชาตปจฺจโย โหติ, ตํ ปุเรชาตปจฺจยภาชนิยตฺตา อิธ น คเหตพฺพํ. เยปิ กุสลาทโย อารุปฺเป ปุเรชาตปจฺจยํ น ลภนฺติ, เตปิ ปุเรชาตปจฺจยภาชนิยโตเยว อิธ น คเหตพฺพา. อารมฺมณํ ปน นิยมโต ปุเรชาตปจฺจยภาวํ น ลภติ. รูปายตนาทีนิ หิ จกฺขุวิญฺญาณาทีนํเยว ปุเรชาตปจฺจยตํ สาเธนฺติ, มโนวิญฺญาณธาตุยา อตีตานาคตานิปิ อารมฺมณานิ ๒- โหนฺติเยว. ตสฺมา อิธ น คหิตา. ๓- ขนฺธวเสน หิ อยํ เทสนา, น วิญฺญาณธาตุวเสน. "วิปากาพฺยากตํ เอกํ ขนฺธนฺ"ติ เทสนาย จ สพฺพาปิ วิญฺญาณธาตุโย คหิตา, น จกฺขุวิญฺญาณธาตุอาทโยเอวาติ.

เล่มที่ ๔๐ ปัฏฐาน ภาค ๑๑๒๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “อนุโลมนัย”