อิทานิ อิเมสํ อฏฺฐนฺนํ ปจฺจยานํ เอเกกสฺมึ จตุวีสติยาปิ ปจฺจเยสุ เย เย สงฺคหํ คจฺฉนฺติ, เต เต เวทิตพฺพา. ตตฺถ อฏฺฐนฺนํ ตาว สพฺพปฐเม อารมฺมณปจฺจเย อารมฺมณปจฺจโยว สงฺคหํ คจฺฉติ, น เสสา เตวีสติ. ทุติเย สหชาตปจฺจเย เหตุปจฺจโย สหชาตาธิปติปจฺจโย สหชาตปจฺจโย อญฺญมญฺญปจฺจโย สหชาตนิสฺสยปจฺจโย สหชาตกมฺมปจฺจโย วิปากปจฺจโย สหชาตาหารปจฺจโย สหชาตินฺทฺริยปจฺจโย ฌานปจฺจโย มคฺคปจฺจโย สมฺปยุตฺตปจฺจโย สหชาตวิปฺปยุตฺตปจฺจโย สหชาตตฺถิปจฺจโย สหชาตาวิคตปจฺจโยติ อิเม ปณฺณรส ปจฺจยา สงฺคหํ คจฺฉนฺติ. ตติเย อุปนิสฺสยปจฺจเย อธิปติภูโต อารมฺมณปจฺจโย อารมฺมณภูโต อธิปติปจฺจโย อนนฺตรสมนนฺตรูปนิสฺสยาเสวนปจฺจยา นานากฺขณิโก พลวกมฺมปจฺจโย นตฺถิวิคต- ปจฺจยาติ ๑- อิเม นว ปจฺจยา สงฺคหํ คจฺฉนฺติ. จตุตฺเถ ปุเรชาตปจฺจเย ปุเรชาตนิสฺสยปจฺจโย ปุเรชาตปจฺจโย ปุเรชาตินฺทฺริยปจฺจโย ปุเรชาตวิปฺปยุตฺต- ปจฺจโย ปุเรชาตตฺถิปจฺจโย ปุเรชาตาวิคตปจฺจโยติ อิเม ฉ ปจฺจยา สงฺคหํ คจฺฉนฺติ. ปญฺจเม ปจฺฉาชาตปจฺจเย ปจฺฉาชาตปจฺจโย ปจฺฉาชาตวิปฺปยุตฺตปจฺจโย ปจฺฉาชาตตฺถิปจฺจโย ปจฺฉาชาตาวิคตปจฺจโยติ อิเม จตฺตาโร ปจฺจยา สงฺคหํ คจฺฉนฺติ. ฉฏฺเฐ กมฺมปจฺจเย นานากฺขณิกกมฺมปจฺจโยว สงฺคหิโต. สตฺตเม อาหารปจฺจเย กพฬิงฺการาหารวเสเนว อาหารปจฺจโย อาหารตฺถิปจฺจโย อาหาราวิคตปจฺจโยติ อิเม ตโย ปจฺจยา สงฺคหิตา. อฏฺฐเม อินฺทฺริยปจฺจเย รูปชีวิตินฺทฺริยปจฺจโย อินฺทฺริยตฺถิปจฺจโย อินฺทฺริยาวิคตปจฺจโยติ อิเม ตโย ปจฺจยา สงฺคหํ คจฺฉนฺติ.

เอวํ สพฺพปจฺจยสงฺคาหกานํ อิเมสํ อฏฺฐนฺนํ ปจฺจยานํ วเสน เอกูนปญฺญาสาย ปเญฺหสุ อิมสฺมึ ปจฺจนีเย "กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย"ติอาทโย อิเม ปณฺณรส ปญฺหา อุทฺธริตฺวา วิสฺสชฺชิตา. ตตฺถ กุสโล กุสลสฺส, กุสโล อกุสลสฺส, กุสโล อพฺยากตสฺส, กุสโล กุสลาพฺยากตสฺสาติ กุสลาทิกา จตฺตาโร ปญฺหา, ตถา อกุสลาทิกา, อพฺยากโต ปน อพฺยากตสฺส, อพฺยากโต กุสลสฺส, อพฺยากโต อกุสลสฺสาติ อพฺยากตาทิกา ตโย, กุสโล จ อพฺยากโต จ กุสลสฺส, ตถา อพฺยากตสฺส, อกุสโล จ อพฺยากโต จ อกุสลสฺส, ตถา อพฺยากตสฺสาติ ทุมูลเกกาวสานา จตฺตาโร โหนฺติ. เตสุ ปฐเม ปเญฺห เยหิ ปจฺจเยหิ ภวิตพฺพํ, เต สพฺเพ สงฺคเหตฺวา ตโย ปจฺจยา วุตฺตา. ทุติเย เทฺว. ตติเย ปญฺจ. จตุตฺเถ เอโกว. ปญฺจเม ตโย. ฉฏฺเฐ เทฺว. สตฺตเม ปญฺจ. อฏฺฐเม เอโกว. นวเม สตฺต. ทสเม ตโย, เอกาทสเม ตโย. ทฺวาทสเม เทฺว. เตรสเม จตฺตาโร. จุทฺทสเม เทฺว. ปณฺณรสเมปิ จตฺตาโรว. เต "สหชาตปจฺจเยนา"ติ อวตฺวา "สหชาตํ ปจฺฉาชาตนฺ"ติ วุตฺตา. ตตฺถ การณํ ปรโต วณฺณยิสฺสาม. ๑-

เล่มที่ ๔๐ ปัฏฐาน ภาค ๑๒๐๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “กุศลธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรม”