ตตฺถ นเหตุยา สพฺเพสมฺปิ ยถาทสฺสิตานํ ปจฺจยานํ วเสน ปณฺณรส ลพฺภนฺติ. นารมฺมเณ สหชาเต เหตุปจฺจโย ปวิสติ. ตสฺมึ ตสฺมึ วาเร สุทฺโธ อารมฺมณปจฺจโย ปริหายติ, เสสปจฺจยวเสน เต วารา วิสฺสชฺชนํ ลภนฺติ. ยถา จ นารมฺมเณ, เอวํ เสเสสุปิ. สหชาเต เหตุปจฺจโย ปวิสติ. ตสฺมึ ตสฺมิญฺจ วาเร นอุปนิสฺสเย นอนนฺตเรติ เอวํ ปจฺจนียโต ฐิตา ปจฺจยา ปริหายนฺติ, อวเสสปจฺจยวเสน เต เต วารา วิสฺสชฺชนํ ลภนฺติ. นสหชาเต ปน "กุสโล ธมฺโม กุสลสฺส จ อพฺยากตสฺส จ, อกุสโล ธมฺโม อกุสลสฺส จ อพฺยากตสฺส จ, กุสโล จ อพฺยากโต จ ธมฺมา กุสลสฺส, อกุสโล จ อพฺยากโต จ ธมฺมา อกุสลสฺสา"ติ อิเม จตฺตาโร วารา ปริหายนฺติ. เอเตสญฺหิ จตุนฺนํ ปุริเมสุ ทฺวีสุ สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโยติ เอกาทสนฺนํ ปจฺจยานํ วเสน เอโก ปจฺจยสงฺคโห วุตฺโต. เต ตสฺมึ ปฏิกฺขิตฺเต อญฺเญนากาเรน วิสฺสชฺชนํ น ลภนฺติ. ปจฺฉิเมสุ ทฺวีสุ นิสฺสยอตฺถิอวิคตปจฺจเย สนฺธาย "สหชาตํ ปุเรชาตนฺ"ติ วุตฺตํ. เต สหชาเต ปฏิกฺขิตฺเต อวเสสานํ เหตุอาทีนํ ปุเรชาตานญฺเจว นิสฺสยอตฺถิอวิคตานญฺจ วเสน วิสฺสชฺชนํ น ลภนฺติ, ตสฺมา อิเม จตฺตาโรปิ วารา ปริหายนฺติ, อวเสสานํ วเสน "เอกาทสา"ติ วุตฺตํ.

ตตฺถ สิยา:- ยถา เหตุมฺหิ ปฏิกฺขิตฺเต เสสานํ อธิปติอาทีนํ วเสน เต วารา ลทฺธา, เอวํ สหชาเต ปฏิกฺขิตฺเต อวเสสานํ เหตุอาทีนํ วเสน กสฺมา น ลพฺภนฺตีติ ๑-? นิปฺปเทสตฺตา. เหตุอาทโย หิ สหชาตานํ เอกเทสมตฺตโต สปฺปเทสา, ตสฺมา เตสุ ปฏิกฺขิตฺเตสุ อญฺเญสํ วเสน เต วารา ลพฺภนฺติ. สหชาโต ปน นิปฺปเทโส สพฺเพปิ เหตุอาทโย คณฺหาติ, ตสฺมา ตสฺมึ ปฏิกฺขิตฺเต สพฺเพปิ เต ปฏิกฺขิตฺตา โหนฺติ. น หิ อสหชาตา เหตุปจฺจยาทโย นาม อตฺถิ. อิติ สหชาตสฺส นิปฺปเทสตฺตา ตสฺมึ ปฏิกฺขิตฺเต สพฺเพปิ เต อุโภปิ วารา น ลพฺภนฺติ. "สหชาตํ ปุเรชาตนฺ"ติ วิสฺสชฺชิตวาเรสุ ปน กิญฺจาปิ สหชาตปจฺจโยเยว นตฺถิ, ยสฺมา ปเนตฺถ สหชาตาว อรูปกฺขนฺธา นิสฺสยอตฺถิอวิคตวเสน ปจฺจยา, สหชาเต จ ปฏิกฺขิตฺเต เอกนฺเตน สหชาตนิสฺสยอตฺถิอวิคตา ปฏิกฺขิตฺตา โหนฺติ, ตสฺมา ตสฺส ปฏิกฺขิตฺตตฺตา เตปิ วารา น ลพฺภนฺตีติ เอวํ สพฺพถาเปตฺถ อิเม จตฺตาโร วารา ปริหายนฺติ. อวเสสานญฺเญว วเสน เอกาทสาติ วุตฺตํ.

นอญฺญมญฺญนนิสฺสยนสมฺปยุตฺเตสุปิ เตเยว วารา ปริหายนฺติ. กสฺมา? สหชาตคติกตฺตา. ยเถว หิ อรูปธมฺมภูโต สหชาตปจฺจโย นิปฺปเทเสน จตฺตาโร อรูปกฺขนฺเธ คณฺหาติ, ตถา อญฺญมญฺญนิสฺสยสมฺปยุตฺตาปีติ สหชาตคติกตฺตา เอเตสุปิ ปฏิกฺขิตฺเตสุ เต วารา น ลพฺภนฺตีติ เวทิตพฺพา. เตน วุตฺตํ นอญฺญมญฺเญ เอกาทส, นนิสฺสเย เอกาทส, นสมฺปยุตฺเต เอกาทสาติ.