[๕๔๓-๕๔๔] นาหารนอินฺทฺริยมูลเกสุ จตุกฺเกสุ นกมฺเมน สทฺธึ อฆฏิตตฺตา นเหตุมูลเก วิย เอกนฺเตน ลพฺภนฺติ. นอินฺทฺริยมูลเก นอุปนิสฺสเย จ นปุเรชาเต จ ฐเปตฺวา นาหาเร ตีณีติ กาตพฺพนฺติ นอินฺทฺริยปจฺจยโต ปฏฺฐาย อิเม เทฺว ปจฺจเย ฆเฏตฺวา นอินฺทฺริยปจฺจยา ฯเปฯ นอุปนิสฺสยปจฺจยา นาหาเร ตีณิ. นอินฺทฺริยปจฺจยา ฯเปฯ นปุเรชาตปจฺจยา นาหาเร ตีณีติ เอวํ อิเมหิ ทฺวีหิ ปจฺจเยหิ สทฺธึ นาหารปจฺจเย คณนา กาตพฺพาติ อตฺโถ. ตตฺถ ตีณีติ กุสลาทีเนว อพฺยากตสฺส. ตตฺถ กุสลากุสลา กฏตฺตารูปานํ ปุเรชาตสฺส จ กายสฺส ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย, ๓- อพฺยากตา ปน จิตฺตเจตสิกา ปจฺฉาชาตปจฺจเยเนวาติ อิเมสํ วเสน ตีณิ วิสฺสชฺชนานิ กาตพฺพานิ. ปรโต ปน

[๕๔๕] นวิปฺปยุตฺตมูลกสฺส จตุมูลเก นอุปนิสฺสเย ปญฺจาติ กุสโล สหชาตกุสลสฺส, กุสโล กฏตฺตารูปสงฺขาตสฺส อพฺยากตสฺส, อกุสโล สหชาตากุสลสฺส, ตถา กฏตฺตารูปสงฺขาตสฺส อพฺยากตสฺส, อพฺยากโต สหชาตาพฺยากตสฺสาติ เอวํ ปญฺจ. นวิปฺปยุตฺตปจฺจยา ฯเปฯ นอุปนิสฺสเย ตีณีติ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว กุสลาทโย ตโย อพฺยากตสฺส.

[๕๔๖] โนอตฺถิปจฺจยา นเหตุยา นวาติ นเหตุปจฺจยา โนอตฺถิยา วุตฺตา นเวว. สพฺเพปิ หิ เต เอกมูลเกกาวสานา อนนฺตรปกตูปนิสฺสยวเสน ลพฺภนฺติ. อารมฺมเณ นวาติปิ เตเยว นารมฺมเณ ฐตฺวา นอุปนิสฺสเย เทฺว กาตพฺพา. ยาว นิสฺสยมฺปีติ โนอตฺถิมูลเก นเย "โนอตฺถิปจฺจยา นเหตุปจฺจยา นารมฺมณปจฺจยา"ติ เอวํ จกฺกพนฺธคมเนน นารมฺมณปจฺจเย ฐตฺวา อิเมหิ วา ตีหิ, อิโต ปเรสุ นาธิปติอาทีสุ อญฺญตเรน ๑- วา สทฺธึ ยาว นิสฺสยปจฺจยํ ปาปุณาติ, ตาว คนฺตฺวา ๒- นอุปนิสฺสเย เทฺว วิสฺสชฺชนานิ กาตพฺพานีติ อตฺโถ.