นเหตุมูลกนัย
ปจฺจนียานุโลมวณฺณนา
[๖๓๑] ปจฺจนียานุโลเมปิ "เหตุยา สตฺต, อารมฺมเณ นวา"ติ เอวํ อนุโลเม "นเหตุยา ปณฺณรส นารมฺมเณ ปณฺณรสา"ติ เอวํ ปจฺจนีเย จ ลทฺธคณเนสุ ปจฺจเยสุ โย ปจฺจโย ๒- ปจฺจนียโต ฐิโต, ตสฺส ปจฺจนียโต ลทฺธวาเรสุ เย อนุโลมโต ฐิตสฺส อนุโลมโต ลทฺธวาเรหิ สทิสา วารา, เตสํ วเสน คณนา เวทิตพฺพา. ปจฺจนียสฺมิญฺหิ นเหตุปจฺจเย "นเหตุยา ปณฺณรสา"ติ ปณฺณรส วารา ลทฺธา, อนุโลเม อารมฺมณปจฺจเย "อารมฺมเณ นวา"ติ นว วารา ลทฺธา. ตตฺถ เย นเหตุยา ปณฺณรส วุตฺตา, เตสุ เย นว วารา อารมฺมเณ วุตฺเตหิ นวหิ สทิสา, เตสํ วเสน คณนา เวทิตพฺพา. ตตฺถ เย อารมฺมเณ นว วุตฺตา, เต นเหตุยา วุตฺเตสุ ปณฺณรสสุ "กุสโล กุสลากุสลาพฺยากตานํ, อกุสโล อกุสลกุสลาพฺยากตานํ, อพฺยากโต อพฺยากตกุสลากุสลานนฺ"ติ อิเมหิ นวหิ
นเหตุปจฺจยา อธิปติยา ทสาติ เอตฺถ ฐเปตฺวา วีมํสาธิปตึ เสสา- ธิปติวเสน อนุโลมวิภงฺเค อาคตวารา อุทฺธริตพฺพา. เอวเมตฺถ นว ทส สตฺต ตีณิ เตรส เอกนฺติ ฉ คณนปริจฺเฉทา, เตสํ วเสน อูนตรคณเนน สทฺธึ อติเรกคณนสฺสาปิ คณนํ ปริหาเปตฺวา นเหตุมูลกาทีนํ นยานํ ติมูลกาทีสุ สพฺพสํสนฺทเนสุ คณนา เวทิตพฺพา. อิทนฺตาว สาธารณลกฺขณํ. น ปเนตํ สพฺพสํสนฺทเนสุ คจฺฉติ, เยหิ ปน ปจฺจเยหิ สทฺธึ เยสํ ปจฺจยานํ สํสนฺทเน เย วารา วิรุชฺฌนฺติ, เต อปเนตฺวา อวเสสานํ วเสนเปตฺถ คณนา เวทิตพฺพา.