@๓ ฉ.ม. อุปาเยน ๔ ฉ.ม. อยํ สทฺโท น ทิสฺสติ น ลพฺภตีติ ทุติยวาเร ปฏิสนฺธิคฺคหณํ น กตํ. ตติยวาเร ปฏิสนฺธิกฺขเณติ สเหตุกปฏิสนฺธิวเสน วุตฺตํ. เสสเมตฺถ อิโต ปเรสุ จ ปจฺจเยสุ ยถาปาลิเมว นิยฺยาติ. สพฺพตฺถ ตโย ตโย วารา วุตฺตา. เตน วุตฺตํ เหตุยา ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต ตีณีติ.
[๖] ปจฺจยสํสนฺทเน ปน สเหตุกาย วิปากทุกฺขเวทนาย อภาวโต เหตุมูลกนเย วิปาเก เทฺวติ วุตฺตํ. อธิปติอาทีหิ สทฺธึ สํสนฺทเน ๑- วิปาเก เทฺวเยว. กสฺมา? วิปากทุกฺขเวทนาย อธิปติฌานมคฺคานํ อภาวโต. เยหิ จ สทฺธึ สํสนฺทเน วิปาเก เทฺว วารา ลพฺภนฺติ, วิปาเกน สทฺธึ สํสนฺทเน เตสุปิ เทฺวเยว.
[๑๐] ปจฺจนีเย นปุเรชาเต อารุปฺเป จ ปฏิสนฺธิยญฺจ ทุกฺขเวทนาย อภาวโต เทฺว วารา อาคตา. นวิปฺปยุตฺเตปิ อารุปฺเป ทุกฺขาภาวโต เทฺวเยว. สพฺพารูปธมฺมปริคฺคาหกา ปน สหชาตาทโย ปจฺจยา อิมสฺมึ ปจฺจนียวาเร ปริหายนฺติ. กสฺมา? เวทนาย สมฺปยุตฺตสฺส ธมฺมสฺส เวทนาสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สหชาตาทีหิ วินา อนุปฺปตฺติโต ปจฺฉาชาตปจฺจยญฺจ วินาว อุปฺปตฺติโต.
[๑๗] ปจฺจยสํสนฺทเน ปน นปุเรชาเต เอกนฺติ อารุปฺเป ปฏิสนฺธิยญฺจ อเหตุกาทุกฺขมสุขเวทนาสมฺปยุตฺตํ สนฺธาย วุตฺตํ. นกมฺเม เทฺวติ อเหตุกกิริยา- สมฺปยุตฺตเจตนาวเสน วุตฺตํ. สุขาย หิ อทุกฺขมสุขาย จ เวทนาย สมฺปยุตฺเต ธมฺเม ปฏิจฺจ ตาหิ เวทนาหิ สมฺปยุตฺตา อเหตุกกิริยาเจตนา อุปฺปชฺชติ. ๒- นเหตุปจฺจยา นกมฺมปจฺจยา ๓- นวิปาเกปิ เอเสว นโย. นวิปฺปยุตฺเต เอกนฺติ อารุปฺเป อาวชฺชนวเสน วุตฺตํ. อิมินา อุปาเยน สพฺพตฺถ สํสนฺทเนสุ คณนา เวทิตพฺพา.