ตตฺถ โย ตาว เอส สพฺพปฐโม ปฏิจฺจวาโร นาม, โส อุทฺเทสโต นิทฺเทสโต จ ทุวิโธ โหติ. ตตฺถ อุทฺเทสวาโร ปฐโม, ปุจฺฉาวาโรติปิ วุจฺจติ. ปณฺณตฺติวาโรติปิ ตสฺเสว นามํ. โส หิ กุสลาทโย ปฏิจฺจ กุสลาทีนํ เหตุปจฺจยาทิวเสน อุทฺทิฏฺฐตฺตา อุทฺเทสวาโร, กุสลาทโย ปฏิจฺจ เหตุปจฺจยาทิวเสน กุสลาทีนํ อุปฺปตฺติยา ปุจฺฉิตตฺตา ปุจฺฉาวาโร, กุสลาทโย ปฏิจฺจ เหตุปจฺจยาทิวเสน กุสลาทีนํ อุปฺปตฺติยา ปญฺญาปิตตฺตา ปณฺณตฺติวาโรติปิ วุตฺโต.

[๒๕-๓๔] ตตฺถ สิยา กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺเชยฺย เหตุปจฺจยาติ ปริกปฺปปุจฺฉา. อยํ ปเนตฺถ อตฺโถ:- โย กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺเชยฺย เหตุปจฺจยา, กึ โส กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สิยาติ. อถวา กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โย กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺเชยฺย, โส เหตุปจฺจยา สิยาติ อยเมตฺถ อตฺโถ. ตตฺถ ปฏีติ สทิสตฺเถ วตฺตติ. สทิสปุคฺคโล หิ ปฏิปุคฺคโล สทิสภาโค จ ปฏิภาโคติ วุจฺจติ. อิจฺจาติ คมนุสฺสุกฺกวจนเมตํ. อุภยํ เอกโต วตฺวา ๑- ปฏิจฺจาติ ปฏิคนฺตฺวา สหุปฺปตฺติสงฺขาเตน สทิสภาเวน ปตฺวา, เตน สทฺธึ เอกโต อุปฺปตฺติภาวํ อุปคนฺตฺวาติ วุตฺตํ โหติ. กุสโล ธมฺโมติ เอวํ สหุปฺปตฺติภาเวน กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺเชยฺย เหตุปจฺจยาติ ปุจฺฉติ. อถวา ปฏิจฺจาติ ปจฺจยํ กตฺวา. ตํ ปน ปจฺจยกรณํ ปุเรชาเตปิ ปจฺจเย ลพฺภติ สหชาเตปิ. อิธ สหชาตํ อธิปฺเปตํ. สิยา กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล ธมฺโมติอาทีสฺวปิ เอเสว นโย. ตตฺถ กิญฺจาปิ สหชาตวเสน กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล ธมฺโม นตฺถิ, อิมสฺมึ ปน ปุจฺฉาวาเร ยมฺปิ วิสฺสชฺชิยมานํ อตฺถโต ลพฺภติ, ยมฺปิ น ลพฺภติ, ตํ สพฺพํ ปุจฺฉาวเสน อุทฺธฏํ. ปรโต ปน วิสฺสชฺชเน ยํ น ลพฺภติ, ตํ ปหาย, ยํ ลพฺภติ, ตเทว วิสฺสชฺชิตํ.

เอวเมตฺถ ปุจฺฉานํ อตฺถญฺเจว ปุจฺฉาคติญฺจ ญตฺวา อิทานิ คณนวเสน ปุจฺฉาปริจฺเฉโท เวทิตพฺโพ. เอตฺถ หิ "กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจา"ติ กุสลปทํ อาทึ กตฺวา กุสลากุสลาพฺยากตนฺตา ติสฺโส ปุจฺฉา, ปุน ตเทวาทึ กตฺวา