20. Vippayuttapaccayaniddesavaṇṇanā

[20] Vippayuttapaccayaniddese rūpino dhammā arūpīnanti idaṃ tāva hadayavatthuno ceva cakkhundriyādīnañca vasena veditabbaṃ. Rūpadhammesu hi eteyeva cha koṭṭhāsā arūpakkhandhānaṃ vippayuttapaccayā honti. Rūpāyatanādayo pana ārammaṇadhammāpi kiñcāpi vippayuttadhammā, vippayuttapaccayā pana na honti. Kiṃkāraṇā? sampayogāsaṅkāya abhāvato. Arūpino hi khandhā cakkhvādīnaṃ vatthūnaṃ Abbhantarato nikkhamantā viya uppajjantīti. Tattha āsaṅkā hoti "kinnu kho ete etehi sampayuttā, udāhu vippayuttā"ti. Ārammaṇadhammā pana vatthunissayena uppajjamānānaṃ ārammaṇamattāva hontīti natthi tesu sampayogāsaṅkā. Iti sampayogāsaṅkāya abhāvato na te vippayuttapaccayā. Hadayavatthuādīsu panāyaṃ vippayuttapaccayatā veditabbā. Vuttampi cetaṃ pañhāvāre:- vatthu kusalānaṃ khandhānaṃ

Vatthu akusalānaṃ khandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayo. Cakkhvāyatanaṃ cakkhuviññāṇassa vippayuttapaccayena paccayo. Sotaghānajivhākāyāyatanaṃ sotaghānajivhākāyaviññāṇassa vippayuttapaccayena paccayo. Vatthu vipākābyākatānaṃ kiriyābyākatānaṃ khandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayoti.

Arūpino dhammā rūpīnanti idaṃ pana catunnaṃ khandhānaṃ vasena veditabbaṃ. Arūpadhammesu hi cattāro khandhāva sahajātapurejātānaṃ rūpadhammānaṃ vippayuttapaccayā honti, nibbānaṃ pana arūpampi samānaṃ rūpassa vippayuttapaccayena paccayo na hoti. "catūhi sampayogo catūhi vippayogo"ti hi vuttaṃ. Iti catunnaṃ arūpakkhandhānaṃyeva vippayuttapaccayatā veditabbā. Vuttampi cetaṃ pañhāvāre:- sahajātā kusalā khandhā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ vippayuttapaccayena paccayo. Pacchājātā kusalā khandhā purejātassa imassa kāyassa vippayuttapaccayena paccayo. Paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatā khandhā kaṭattārūpānaṃ vippayuttapaccayena paccayo, khandhā vatthussa vippayuttapaccayena paccayoti. Evaṃ tāvettha pālivaṇṇanā veditabbā.