21. Atthipaccayaniddesavaṇṇanā

[21] Atthipaccayaniddese cattāro khandhātiādīhi sahajātavasena atthipaccayo niddiṭṭho. Cakkhvāyatanantiādīhi purejātavasena. Yaṃ rūpaṃ nissāyāti ettha sahajātapurejātavasena atthipaccayo niddiṭṭho. Evamayaṃ pāli sahajātānaññeva atthipaccayavasena āgatā. Pañhāvāre pana sahajātaṃ purejātaṃ pacchājātaṃāhāraṃindriyantiimesaṃ vasenaāgatattā pacchājātaāhārindriyavasenāpi atthipaccayo labbhati. Idha pana sāvasesadesanā katāti ayaṃ tāvettha pālivaṇṇanā.

Ayaṃ pana atthipaccayo nāma duvidho aññamaññato na aññamaññato. Tattha aññamaññaṃ tividhaṃ arūpaṃ arūpena, rūpaṃ rūpena, rūpārūpaṃ rūpārūpena. "cattāro khandhā arūpino"ti ettha hi sabbacittuppattivasena arūpaṃ arūpena vuttaṃ. "cattāro mahābhūtā"ti ettha sabbasantativasena rūpaṃ rūpena. "okkantikkhaṇe nāmarūpan"ti ettha paṭisandhikkhandhānañceva vatthuno ca vasena rūpārūpaṃ rūpārūpena vuttaṃ. Na aññamaññampi tividhaṃ arūpaṃ arūpassa, rūpaṃ rūpassa, rūpaṃ arūpassa. "cittacetasikā dhammā"ti ettha hi pañcavokāravasena arūpaṃ rūpassa vuttaṃ. "mahābhūtā upādārūpānan"ti ettha sabbasantativasena rūpaṃ rūpassa. "cakkhvāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā"tiādīsu vatthārammaṇavasena rūpaṃ arūpassa atthipaccayoti vuttaṃ.

Apicesa atthipaccayo nāma saṅkhepato khaṇattayappattaṃ nāmañceva rūpañca, vattamānā pañcakkhandhātipi vattuṃ vaṭṭati. So jātibhedato kusalākusalavipākakiriyā- rūpavasena pañcadhā bhijjati. Tattha kusalo sahajātapacchājātavasena duvidho hoti, tathā akusalo vipākakiriyāsaṅkhāto ca. Tesu kusalo kāmāvacarādivasena catudhā bhijjati, akusalo kāmāvacarova, vipāko catubhūmiko, kiriyāsaṅkhāto tebhūmiko. Rūpasaṅkhāto atthipaccayo kāmāvacarova. So pana sahajātapurejātavasena duvidho. Tattha pañca vatthūni ārammaṇāni ca purejātāneva, hadayavatthu sahajātaṃ vā hoti purejātaṃ vā. Pañhāvāre pana āgato āhāro indriyañca sahajātādibhedaṃ na labbhatīti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.