[39-40] Evaṃ hetupaccayaṃ ādiṃ katvā ekamūlakato paṭṭhāya yāva sabbamūlakanayā pucchābhedaṃ dassetvā idāni ārammaṇapaccayaṃ ādiṃ katvā dassetuṃ siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya ārammaṇapaccayā hetupaccayātiādimāha. Tattha ārammaṇapaccayā hetupaccayāti ettāvatā ārammaṇapaccayaṃ ādiṃ katvā hetupaccayapariyosāno ekamūlakanayo dassito. Tato paraṃ ārammaṇapaccayā adhipatipaccayāti dukamūlakaṃ āraddhaṃ. Tattha imaṃ paṭhamadukañceva ārammaṇāvigatadukañca dassetvā sesaṃ saṅkhittaṃ. Ārammaṇapaccayā hetupaccayāti ayaṃ osānadukopi na dassito. Sace pana katthaci vācanāmagge sandissati, sveva vācanāmaggo gahetabbo. Tato paraṃ ārammaṇapaccayavasena tikamūlakādayo adassetvāva adhipatipaccayaṃ ādiṃ katvā ekakādayo dassetuṃ adhipatipaccayā anantarapaccayā samanantarapaccayā sahajātapaccayā aññamaññapaccayāti ettakameva vuttaṃ, taṃ ekamūlakavasena vā sabbamūlakavasena vā veditabbaṃ.

[41] Tato paraṃ avigatapaccayaṃ ādiṃ katvā dumūlakameva dassetuṃ avigatapaccayā hetupaccayātiādi āraddhaṃ. Tattha avigatahetuduko avigatārammaṇaduko avigatādhipatidukoti paṭipāṭiyā tayo duke vatvā pariyosāne ca avigatavigatoti eko duko dassito. Tato avigatapaccayavaseneva timūlakaṃ dassetuṃ "avigatapaccayā

Tato avigatapaccayavaseneva catumūlakaṃ dassetuṃ "avigatapaccayā hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā, avigatapaccayā hetupaccayā ārammaṇapaccayā anantarapaccayā"ti dve catukke vatvā "vigatapaccayā"ti padaṃ uddharitvā ṭhapitaṃ, sesaṃ sabbaṃ saṅkhittaṃ. Tassa saṅkhittabhāvaṃ dassetuṃ "ekekassa padassa ekamūlakaṃ dumūlakaṃ timūlakaṃ catumūlakaṃ sabbamūlakaṃ asammuyhantena vitthāretabban"ti vuttaṃ. Tasmā yathā hetupaccayaṃ ādiṃ katvā hetuādipadavasena ekamūlake ekādasa pucchāsatāni chasattati ca pucchā .pe. Sabbamūlake ekūnapaññāsaṃ, evaṃ ārammaṇapaccayādīsupi ekamekaṃ ādiṃ katvā ārammaṇādipadavasena ekekassa padassa ekamūlake ekādasa pucchāsatāni chasattati ca pucchā .pe. Sabbamūlake ekūnapaññāsanti ekekassa padassa ekamūlakādibhede sattasatādhikāni cuddasapucchāsahassāni honti. Tāsaṃ sabbesupi catuvīsatiyā paccayesu ayaṃ gaṇanaparicchedo:-

เล่มที่ ๔๐ ปัฏฐาน ภาค ๑๑๐๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “กุศลธรรม อกุศลธรรม อัพยากตธรรม”