Tattha anulomamhi tāva paṭhamaṃ tikavasena desitattā tikapaṭṭhānaṃ nāma. Tassa padacchedo:- tikānaṃ paṭṭhānaṃ ettha atthīti tikapaṭṭhānaṃ, tikānaṃ nānappakārakā paccayā etissā desanāya atthīti attho. Dutiyavikappepi tikānaṃ paṭṭhānantveva tikapaṭṭhānaṃ, hetupaccayādivasena tikānaṃ vibhajanāti attho. Tatiyavikappe hetupaccayādibhedabhinnatāya laddhavitthārā tikāyeva paṭṭhānaṃ tikapaṭṭhānaṃ, sabbaññutañāṇassa nissaṅgagamanabhūmīti attho. Dukapaṭṭhānādīsupi eseva nayo. Evaṃ anulome cha paṭṭhānāni viditvā paccanīyādīsupi iminā upāyena veditabbāni.

Yasmā panetāni anulome, paccanīye, anulomapaccanīye, paccanīyānulometi samantā cha cha hutvā catuvīsati honti, tasmā "catuvīsati samantapaṭṭhānānī"ti vuccanti. Iti imesaṃ catuvīsatiyā khuddakapaṭṭhānasaṅkhātānaṃ samantapaṭṭhānānaṃ samodhānavasenetaṃ catuvīsatisamantapaṭṭhānasamodhānaṃ paṭṭhānamahāpakaraṇaṃ nāma.

Tampanetaṃ ye tikādayo nissāya niddiṭṭhattā "tikapaṭṭhānaṃ dukapaṭṭhānaṃ .pe. Tikatikapaṭṭhānaṃ dukadukapaṭṭhānan"ti vuttaṃ, te anāmasitvā yesaṃ paccayānaṃ vasena te tikādayo vibhattā, te paccaye dassetuṃ ādito tāvassa mātikā- nikkhepavāro nāma vutto, paccayavibhaṅgavārotipi tasseva nāmaṃ. So uddesaniddesato duvidho. Tassa hetupaccayo .pe. Avigatapaccayoti ayaṃ uddeso.

เล่มที่ ๔๐ ปัฏฐาน ภาค ๑๑๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “ปัจจัย ๒๔”