Vipākābyākataṃ kiriyābyākatanti ettha hetupaccayābhāvato ahetukaṃ rūpena saddhiṃ anuppattito arūpavipākañca na gahetabbanti. Paṭisandhikkhaṇeti kaṭattārūpasaṅkhātassa abyākatassa abyākataṃ paṭicca uppattidassanatthaṃ vuttaṃ. Vipākābyākatanti tasmiṃ khaṇe vijjamānābyākatavasena vuttaṃ. Khandhe paṭicca vatthunti idaṃ kaṭattā- rūpaggahaṇena vatthumhi gahitepi khandhe paṭicca vatthuno uppattidassanatthaṃ vuttaṃ. Vatthuṃ paṭicca khandhāti vatthuṃ paṭicca khandhānaṃ uppattidassanatthaṃ vuttaṃ.

Ekaṃ mahābhūtantiādi rūpābyākataṃ paṭicca rūpābyākatassa uppattidassanatthaṃ vuttaṃ. Ekaṃ khandhantiādīsu vuttanayeneva panettha atthayojanā veditabbā. Evaṃ rūpābyākatanti bhūte paṭicca bhūtānaṃ uppattiṃ vatvā idāni bhūte paṭicca upādārūpānaṃ uppattiṃ dassetuṃ mahābhūte paṭicca cittasamuṭṭhānantiādi vuttaṃ. Evaṃ sante upādārūpanti ettakameva vattabbaṃ, itaradvayaṃ kasmā vuttanti? Mahābhūte paṭicca uppattidassanatthaṃ. Yañhi heṭṭhā "cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ kaṭattā ca rūpan"ti dassitaṃ, taṃ na kevalaṃ khandheyeva paṭicca uppajjati, mahābhūtepi pana paṭicca uppajjatīti dassanatthaṃ idaṃ vuttanti veditabbaṃ. Tattha cittasamuṭṭhānaṃ pavatteyeva, kaṭattārūpaṃ paṭisandhiyampi. Upādārūpanti tasseva ubhayassa visesanaṃ.

Kusale khandhe ca mahābhūte ca paṭiccāti ettha cittasamuṭṭhānāva mahābhūtā gahitā. Cittasamuṭṭhānaṃ rūpanti ettha pana bhūtarūpampi upādārūpampi gahitaṃ. "ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā"tiādinā nayena hi bhūtarūpampi khandhe ca mahābhūte ca paṭicca uppajjati. Mahābhūte paṭicca upādārūpanti vuttanayena upādārūpampi. Akusalañca abyākatañcāti pañhāvissajjanesupi eseva nayo. Evaṃ hetupaccaye naveva pucchā vissajjitā. Etāyeva hi ettha labbhanti, sesā cattāḷīsaṃ

เล่มที่ ๔๐ ปัฏฐาน ภาค ๑๑๒๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “อนุโลมนัย”