[55] Adhipatipaccaye vipākābyākatanti lokuttarameva sandhāya vuttaṃ. Tenevettha "paṭisandhikkhaṇe"ti na gahitaṃ. Sesaṃ hetupaccayasadisameva.

[56] Anantarasamanantaresupi rūpaṃ na labbhatīti ārammaṇapaccaye viya tissova pucchā.

[57] Sahajātapaccaye paṭisandhikkhaṇeti pañcavokāre paṭisandhivasena vuttaṃ. Heṭṭhā pana paccayavibhaṅge "okkantikkhaṇe"ti āgataṃ. Tampi iminā saddhiṃ atthato ekaṃ, byañjanamattameva hettha nānanti. Apica "tiṇṇaṃ sannipātā gabbhassāvakkanti hotī"ti vacanato okkantīti pañcavokārapaṭisandhiyāvetaṃ nāmaṃ. Paṭisandhīti sabbabhavasādhāraṇaṃ, idha pana "kaṭattā ca rūpan"tiādivacanato pañcavokāra- paṭisandhiyeva adhippetā. Sā hi rūpassāpi paccayabhāvañceva paccayuppannabhāvañca saṅgaṇhāti, tasmā paripuṇṇavissajjanā hotīti gahitā. Bāhiraṃ ekaṃ mahābhūtanti anindriyabaddhesu paṭhavīpāsāṇādīsu mahābhūtaṃ sandhāya vuttaṃ. Paccayavibhaṅgavārasmiñhi cattāro mahābhūtāti ajjhattikañca bāhirañca ekato katvā gahitaṃ. Saṅkhepadesanā hi sā. Ayampana vitthāradesanā, tasmā sabbaṃ vibhajitvā dassento "bāhiraṃ ekaṃ mahābhūtan"tiādimāha. Asaññasattānaṃ ekaṃ mahābhūtaṃ paṭiccāti

Mahābhūte paṭicca kaṭattārūpanti idampana kammasamuṭṭhānavasena vuttaṃ. Upādārūpanti idaṃ utusamuṭṭhānavaseneva.

เล่มที่ ๔๐ ปัฏฐาน ภาค ๑๑๒๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “อนุโลมนัย”