@3 cha.Ma. sabbepi 4 cha.Ma. pavattanti

Anantarabhāvena upakārako dhammo anantarapaccayo. Samanantarabhāvena upakārako dhammo samanantarapaccayo. Idaṃ paccayadvayaṃ bahudhā papañcayanti. Ayaṃ panettha sāro:- yo hi esa cakkhuviññāṇānantarā manodhātu, manodhātuanantarā manoviññāṇadhātūtiādi cittaniyamo, so yasmā purimacittavaseneva ijjhati, na aññathā. Tasmā attano attano anantaraṃ anurūpassa cittuppādassa uppādanasamattho dhammo anantarapaccayo. Tenevāha "anantarapaccayoti cakkhu- viññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo"tiādi.

Yo anantarapaccayo, sveva samanantarapaccayo. Byañjanamattameva hettha nānaṃ upacayasantatiādīsu viya adhivacananiruttidukādīsu viya ca, atthato pana nānaṃ natthi. Yampi "addhānantaratāya anantarapaccayo, kālānantaratāya samanantara- paccayo"ti ācariyānaṃ mataṃ, taṃ "nirodhā vuṭṭhahantassa nevasaññānāsaññāyatanakusalaṃ phalasamāpattiyā samanantarapaccayena paccayo"tiādīhi virujjhati. Yampi tattha vadanti "dhammānaṃ samuṭṭhāpanasamatthatā na parihāyati, bhāvanābalena pana vāritattā dhammā samanantaraṃ nuppajjantī"ti, tampi kālānantaratāya abhāvameva sādheti. Bhāvanābalena hi tattha kālānantaratā natthīti mayampi etadeva vadāma. Yasmā ca kālānantaratā natthi, tasmā samanantarapaccayatā na yujjati. Kālānantaratāya hi tesaṃ samanantarapaccayo hotīti laddhi. Tasmā abhinivesaṃ akatvā byañjanamattatovettha nānākaraṇaṃ paccetabbaṃ, na atthato. Kathaṃ? natthi etesaṃ antaranti hi anantaRā. Saṇṭhānābhāvato suṭṭhu anantarāti samanantaRā.

Uppajjamāno saha uppādanabhāvena upakārako dhammo sahajātapaccayo pabhāsassa padīpo viya. So arūpakkhandhādivasena chabbidho hoti. Yathāha:-

เล่มที่ ๔๐ ปัฏฐาน ภาค ๑๑๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “ปัจจัย ๒๔”