ปัฏฐาน ภาค ๕

๓. ทุกติกปฏฺฐานวณฺณนา

ทุกติกปฏฺฐาเน เหตุํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยาติ เอวํ ปญฺหามตฺตุทฺธารวเสเนว สงฺเขปโต เทสนา กตา. "กุสลํ อโลภํ ปฏิจฺจ อโทโส อโมโห"ติอาทินา ปน นเยน วิตฺถาโร วตฺตพฺโพ สิยา,

ตโต ปรํ เหตุํ สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตํ ธมฺมนฺติอาทินา นเยน เหตุเวทนาทุกติกาทีนิ เอกวีสติ ทุกติกานิ ทสฺสิตานิ. ยสฺมา ปน เหตุ นาม สนิทสฺสนสปฺปฏิโฆ อนิทสฺสนสปฺปฏิโฆ วา นตฺถิ, ตสฺมา เหตุปเทน สทฺธึ สนิทสฺสนสปฺปฏิฆอนิทสฺสนสปฺปฏิฆปทานิ น โยชิตานิ. เอวํ เหตุทุเกน สทฺธึ ลพฺภมานวเสน ทฺวาวีสติ ติเก โยเชตฺวา ปุน เต สเหตุกทุกาทีหิ สรณทุกปริโยสาเนหิ สพฺพทุเกหิ สทฺธึ โยชิตา. ตตฺถ ยํ ยํ ปทํ เยน เยน ปเทน สทฺธึ โยชนํ น คจฺฉติ, ตํ ตํ ปาลิยํเยว น ลพฺภตีติ วุตฺตํ. เอวเมตฺถ เอเกน ทุเกน สทฺธึ พาวีสติ ติเก โยเชตฺวา ปุน อปเรน พาวีสติ, อปเรน พาวีสตีติ ปฏิปาฏิยา ทุกสเต ลพฺภมานทุกปเทหิ สทฺธึ พาวีสติ ติกา โยชิตาติ พาวีสติ ติเก คเหตฺวา ทุกสเต ปกฺขิปิตฺวา ทุกติกปฏฺฐานํ นาม เทสิตํ. ตตฺถ เยสุ เยสุ ฐาเนสุ นยํ ทสฺเสตฺวา ปาลิยา สงฺเขโป กโต, เตสุ เตสุ ฐาเนสุ ทสฺสิตนยานุรูเปน ตสฺสา วิตฺถาโร เวทิตพฺโพติ.