มหาวรรค ภาค ๒

Cammakkhandhakavaṇṇanā

{242} issarādhipaccanti issarabhāvena ca adhipatibhāvena ca samannāgataṃ. Rajjanti rājabhāvaṃ raññā kattabbakiccaṃ vā. Soṇo nāma koḷivisoti ettha soṇoti tassa nāmaṃ koḷivisoti gottaṃ. Pādatalesu lomānīti ubhosu rattesu pādatalesu sukhumāni añjanavaṇṇāni kammacittakatāni lomāni jātāni honti. So kira pubbe asītisahassānaṃ purisānaṃ jeṭṭhapuriso hutvā tehi saddhiṃ paccekabuddhassa vasanaṭṭhāne paṇṇasālaṃ katvā attano sassirīkaṃ uṇṇapāvārakaṃ paccekabuddhassa pādehi akkamanaṭṭhāne pādapuñchanikaṃ katvā ṭhapesi. Temāsampana sabbeva paccekabuddhaṃ upaṭṭhahiṃsu. Ayaṃ tassa ca tesañca asītigāmikasahassānaṃ pubbapayogo.

Gāmikasahassānīti tesu gāmesu vasantānaṃ kulaputtānaṃ asītisahassāni. Kenacideva karaṇīyenāti kenaci karaṇīyena viya. Na panassa kiñci karaṇīyaṃ atthi aññatra tassa dassanatthāya. Rājā kira tānipi asītikulaputtasahassāni sannipātento evaṃ aparisaṅkanto soṇo āgamissatīti sannipātāpesi. Diṭṭhadhammike attheti kasivaṇijjādīni dhammena kattabbāni mātāpitaro dhammena positabbātievamādinā nayena idhalokahite atthe anusāsitvā. So no bhagavāti so Amhākaṃ bhagavā tumhe samparāyike atthe anusāsissatīti attho.

Bhagavantaṃ paṭivedemīti bhagavantaṃ jānāpemi. Pāṭikāya nimmujjitvāti sopāṇassa heṭṭhā aḍḍhacandapāsāṇe nimmujjitvā. Yassadāni bhante bhagavā kālaṃ maññatīti yassa tesaṃ hitakiriyatthassa bhagavā kālaṃ jānāti. Vihārappacchāyāyanti vihārappaccante chāyāyaṃ. Samannāharantīti pasādavasena punappunaṃ manasikaronti. Bhiyyoso mattāyāti bhiyyoso mattāya puna visiṭṭhataraṃ dassehīti attho. Antaradhāyatīti adassanaṃ hoti. {243} Lohitena phuṭṭhoti lohitena makkhito hoti. Gavāghātananti yattha gāvo haññanti tādisoti attho. Kusaloti vīṇāya vādanakusalo. Vīṇāya tantissareti vīṇāya tantiyā sare. Accāyikāti atiāyatā kharamucchitā. Saravatīti sarasampannā. Kammaññāti kammakkhamā. Atisithilāti mandamucchitā. Same guṇe patiṭṭhitāti majjhime sare ṭhapetvā mucchitā. Viriyasamathaṃ adhiṭṭhāhīti viriyasampayuttaṃ samathaṃ adhiṭṭhāhi viriyasamathena yojehīti attho. Indriyānañca samataṃ paṭivijjhāti saddhādīnaṃ indriyānaṃ samataṃ samabhāvaṃ tattha saddhaṃ paññāya paññañca saddhāya viriyaṃ samādhinā samādhiñca viriyena yojiyamānānaṃ indriyānaṃ samataṃ paṭivijjha. Tattha ca nimittaṃ gaṇhāhīti tasmiṃ samathe sati yena ādāse mukhanimittena uppajjitabbaṃ taṃ samathanimittaṃ vipassanā- nimittaṃ magganimittaṃ phalanimittaṃ gaṇhāhi nibbattehīti attho.