Pakkhe nisinno ime dhammavādinoti gaṇhāti ayaṃ attanāva attānaṃ samānasaṃvāsakaṃ karotīti veditabbo. {456} Kāyakammaṃ vacīkammanti ettha kāyena paharantā kāyakammaṃ upadaṃsenti pharusaṃ vadantā vacīkammaṃ upadaṃsentīti veditabbā. Hatthaparāmāsaṃ karontīti kodhavasena hatthehi aññamaññaṃ parāmasanaṃ karonti. Adhammiyamāneti adhammiyāni kiccāni kurumāne. Asammodikāya vattamānāyāti sammodikāya avattamānāya. Ayameva vā pāṭho. Sammodana- kathāya avattamānāyāti attho. Ettāvatā na aññamaññanti ettha dve pantiyo katvā upacāraṃ muñcitvā nisīditabbaṃ. Dhammiyamāne pana pakkhe sammodikāya vattamānāya āsanantarikāya nisīditabbaṃ ekekaṃ āsanaṃ antaraṃ katvā nisīditabbaṃ. {457-458} Mā bhaṇḍanantiādīsu akatthāti pāṭhasesaṃ gahetvā mā bhaṇḍanaṃ akatthāti evaṃ attho daṭṭhabbo. Adhammavādīti ukkhittānuvattakesu aññataro. Ayaṃ pana bhikkhu bhagavato atthakāmo. Ayaṃ kirassa adhippāyo ime bhikkhū kodhābhibhūtā satthuvacanaṃ na gaṇhanti mā bhagavā ete ovadanto kilamitthāti tasmā evamāha. Bhagavā pana pacchāpi saññaṃ labhitvā oramissantīti tesaṃ anukampāya atītavatthuṃ āharitvā kathesi. Tattha anatthatoti anattho ato. Etasmā me purisā anatthoti vuttaṃ hoti. Athavā anatthatoti anatthado. Sesaṃ pākaṭameva. {464} Puthusaddoti- ādigāthāsu pana puthu mahā saddo assāti puthusaddo. Samajanoti ekasadiso jano. Sabbo cāyaṃ bhaṇḍanakārakajano samantato saddanicchāraṇena puthusaddo ceva sadiso cāti vuttaṃ hoti. Na bālo koci maññathāti tattha koci ekopi ahaṃ bāloti maññittha sabbepi paṇḍitamāninoyeva. Nāññaṃ bhiyyo amaññarunti koci ekopi ahaṃ bāloti ca na maññittha bhiyyo ca saṅghasmiṃ bhijjamāne aññaṃpi ekaṃ mayhaṃ kāraṇā saṅgho bhijjatīti idaṃ kāraṇaṃ na maññitthāti attho. Parimuṭṭhāti muṭṭhassatino. Vācāgocarabhāṇinoti rākārassa rassādeso kato vācāgocarā na satipaṭṭhānādigocarā bhāṇinoti. Kathaṃ bhāṇino. Yāvicchanti mukhāyāmanti yāva mukhaṃ pasāretuṃ icchanti tāva pasāretvā bhāṇino ekopi saṅghagāravena mukhasaṅkocanaṃ na karotīti attho. Yena nītāti yena kalahena imaṃ nilajjabhāvaṃ nītā. Na taṃ vidūti taṃ na jānanti evaṃ sādīnavo ayanti. Ye ca taṃ upanayhantīti taṃ akkocchi ayaṃ mantiādikaṃ ākāraṃ ye upanayhanti. Sanantanoti porāṇo. Pareti paṇḍite ṭhapetvā tato aññe bhaṇḍanakārakā pare nāma. Te ettha saṅghamajjhe kalahaṃ karontā mayaṃ yamāmhase uparamāma nassāma satataṃ samitaṃ maccusantikaṃ gacchāmāti na jānantiyeva. Ye ca tattha vijānantīti ye ca tattha paṇḍitā mayaṃ maccusamīpaṃ gacchāmāti vijānanti. Tato sammanti medhagāti evaṃ hi te jānantā yonisomanasikāraṃ uppādetvā medhagānaṃ kalahānaṃ vūpasamāya paṭipajjanti. Aṭṭhicchiddāti Ayaṃ gāthā brahmadattañca dīghāvukumārañca sandhāya vuttā. Tesaṃpi hoti saṅgati kasmā tumhākaṃ na hoti. Yesaṃ vo neva mātāpitūnaṃ aṭṭhīni chinnāni pāṇāni hatāni na gavāssa dhanāni haṭāni. Sace labhethātiādigāthā paṇḍitasahāyassa ca bālasahāyassa ca vaṇṇāvaṇṇadīpanatthaṃ vuttā. Abhibhuyya sabbāni parissayānīti pākaṭaparissaye ca paṭicchannaparissaye ca abhibhavitvā tena saddhiṃ attamanova satimā careyya. Rājāva raṭṭhaṃ vijitanti yathā attano vijitaṃ raṭṭhaṃ mahājanakarājā ca arindamamahārājā ca pahāya ekakā cariṃsu evaṃ careyyāti attho. Mātaṅgaraññeva nāgoti mātaṅgo araññeva nāgo. Mātaṅgoti hatthī vuccati. Nāgoti mahantādhivacanametaṃ. Yathā hi mātuposako mātaṅgo nāgo araññe ekakova cari na ca pāpāni akāsi yathā ca pārileyyako evaṃ eko care na ca pāpāni kayirāti vuttaṃ hoti. {467} Pārileyyake viharati rakkhitavanasaṇḍeti pārileyyakaṃ upanissāya rakkhitavanasaṇḍe viharati. Hatthināgoti mahāhatthī. Hatthikalabhehīti hatthipotakehi. Hatthicchāpehīti khīrapakehi daharapotakehi. Chinnaggānīti tehi purato purato gacchantehi chinnaggāni khāyitāvasesāni khāṇusadisāni tiṇāni khādati. Obhaggobhagganti tena hatthināgena uccaṭṭhānato bhañjitvā pātitaṃ. Assa sākhābhaṅganti etassa santakaṃ sākhābhaṅgaṃ te khādanti. Āvilānīti tehi paṭhamataraṃ otaritvā pivantehi ālulitāni kaddamodakāni pivati. Ogāhāti titthato. Nāgassa nāgenāti hatthināgassa buddhanāgena. Īsādantassāti rathaīsāsadisadantassa. Yadeko ramatī vaneti yasmā buddhanāgo viya ayaṃpi hatthināgo eko pavivitto vane ramati tasmāssa nāgassa nāgena cittaṃ sameti ekībhāvaratiyā ekasadisaṃ hotīti attho. Yathābhirantaṃ viharitvāti ettha temāsaṃ bhagavā tattha vihāsīti veditabbo. Ettāvatā kosambikehi kira ubbāḷho bhagavā temāsaṃ araññaṃ pavisitvā vasatīti sabbattha kathā patthaṭā ahosi. Athakho kosambikā upāsakāti athakho imaṃ kathāsallāpaṃ sutvā kosambivāsino upāsakā. {468} Adhammaṃ dhammoti- ādīni aṭṭhārasa bhedakaravatthūni saṅghabhedakkhandhake vaṇṇayissāma.