อปฺปฏิจฺฉนฺนํ อาปตฺตึ ปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา สโมธาเนตฺวาปิ ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ กถํ ฯ ปฏิจฺฉนฺนาย ปริวาสํ วสิตฺวา อหํ ภนฺเต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ สุกฺกวิสฏฺฐึ เอกาหปฏิจฺฉนฺนํ โสหํ สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ ยาจึ ตสฺส เม สงฺโฆ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ อทาสิ โสหํ ปริวุฏฺฐปริวาโส อหํ ภนฺเต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ สุกฺกวิสฏฺฐึ อปฺปฏิจฺฉนฺนํ โสหํ ภนฺเต สงฺฆํ ตาสํ อาปตฺตีนํ สญฺเจตนิกานํ สุกฺกวิสฏฺฐีนํ ปฏิจฺฉนฺนาย จ อปฺปฏิจฺฉนฺนาย จ ฉารตฺตํ มานตฺตํ ยาจามีติ ฯ

อถสฺส ตทนุรูปํ กมฺมวาจํ กตฺวา มานตฺตํ ทาตพฺพํ ฯ สเจ ปฏิจฺฉนฺนา เทฺว อาปตฺติโย อปฺปฏิจฺฉนฺนา เอกา ปฏิจฺฉนฺนานญฺจ อปฺปฏิจฺฉนฺนาย จาติ วตฺตพฺพํ ฯ อถ ปฏิจฺฉนฺนา เอกา อปฺปฏิจฺฉนฺนา เทฺว ปฏิจฺฉนฺนาย จ อปฺปฏิจฺฉนฺนานญฺจาติ วตฺตพฺพํ ฯ สเจ ปฏิจฺฉนฺนาปิ เทฺว อปฺปฏิจฺฉนฺนาปิ เทฺว ปฏิจฺฉนฺนานญฺจ อปฺปฏิจฺฉนฺนานญฺจาติ วตฺตพฺพํ ฯ สพฺพตฺถ อนุรูปํ กมฺมวาจํ กตฺวา มานตฺตํ ทาตพฺพํ ฯ จิณฺณมานตฺตสฺส จ ตทนุรูปเมว กมฺมวาจํ กตฺวา อพฺภานํ กาตพฺพํ ฯ อิธ ปน เอกาปตฺติวเสน วุตฺตํ ฯ อิติ ยํ ปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวาสาวสาเน มานตฺตํ ทิยฺยติ อิทํ ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ นาม ฯ เอวเมตฺถ เอเกเนว โยชนามุเขน ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส จ ปฏิจฺฉนฺน- มานตฺตญฺจ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ ปกฺขมานตฺตํ สโมธานมานตฺตญฺจ อวเสสปริวาสกถาวสาเน กถยิสฺสาม ฯ

สุทฺธนฺตปริวาโส สโมธานปริวาโสติ เทฺว ปริวาสา อวเสสา ฯ

ตตฺถ สุทฺธนฺตปริวาโส นาม ปรโต อธมฺมิกมานตฺตจาราวสาเน เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปนฺโน โหติ อาปตฺติปริยนฺตํ น ชานาติ รตฺติปริยนฺตํ น ชานาตีติ อิมสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตปริวาโส ฯ โส ทุวิโธ จูฬสุทฺธนฺโต มหาสุทฺธนฺโตติ ฯ ทุวิโธปิ เจส รตฺติปริจฺเฉทํ สกลํ วา เอกจฺจํ วา อชานนฺตสฺส จ อสรนฺตสฺส จ ตตฺถ เวมติกสฺส จ ทาตพฺโพ ฯ อาปตฺติปริยนฺตมฺปน เอตฺตกา อหํ อาปตฺติโย อาปนฺโน โหมีติ ชานาตุ วา มา วา อการณเมตํ อปฺปมาณํ ฯ ตตฺถ โย อุปสมฺปทโต ปฏฺฐาย อนุโลมกฺกเมน วา อาโรจิตทิวสโต ปฏฺฐาย ปฏิโลมกฺกเมน วา อสุกญฺจ อสุกญฺจ ทิวสํ วา ปกฺขํ วา มาสํ วา สํวจฺฉรํ วา ตว สุทฺธภาวํ ชานาสีติ ปุจฺฉิยมาโนปิ อาม ภนฺเต ชานามิ เอตฺตกํ นาม กาลํ อหํ สุทฺโธติ วทติ ฯ ตสฺส ทินฺโน สุทฺธนฺตปริวาโส จูฬสุทฺธนฺโตติ วุจฺจติ ฯ ตํ คเหตฺวา ปริวสนฺเตน ยตฺตกํ กาลํ อตฺตโน สุทฺธภาวํ ชานาติ ตตฺตกํ อปเนตฺวา อวเสสํ มาสํ วา เทฺวมาสํ วา ปริวสิตพฺพํ ฯ สเจ มาสมตฺตํ อสุทฺโธมฺหีติ สลฺลกฺเขตฺวา ปริวาสํ อคฺคเหสิ ปริวสนฺโตว ปุน อญฺญํ มาสํ สรติ ฯ ตมฺปิ มาสํ ปริวสิตพฺพเมว ฯ ปุน ปริวาสทานกิจฺจํ นตฺถิ ฯ อถ เทฺวมาสํ อสุทฺโธมฺหีติ สลฺลกฺเขตฺวา ปริวาสํ อคฺคเหสิ ปริวสนฺโต จ มาสมตฺตเมว อสุทฺโธมฺหีติ สนฺนิฏฺฐานํ กโรติ ฯ มาสเมว ปริวสิตพฺพํ ฯ ปุน ปริวาสทานกิจฺจํ นตฺถิ ฯ อยํ หิ สุทฺธนฺตปริวาโส นาม อุทฺธํปิ อาโรหติ เหฏฺฐาปิ โอโรหติ ฯ อิทมสฺส ลกฺขณํ ฯ อญฺญสฺมึ ปน อาปตฺติวุฏฺฐาเน อิทํ ลกฺขณํ ฯ โย อปฺปฏิจฺฉนฺนํ อาปตฺตึ ปฏิจฺฉนฺนาติ วินยกมฺมํ กโรติ ตสฺสาปตฺติ วุฏฺฐาติ ฯ โย ปน ปฏิจฺฉนฺนํ อาปตฺตึ อปฺปฏิฉนฺนาติ วินยกมฺมํ กโรติ ตสฺสาปตฺติ น วุฏฺฐาติ ฯ อจิรปฏิจฺฉนฺนํ จิรปฏิจฺฉนฺนาติ กโรติ ตสฺสาปิ วุฏฺฐาติ ฯ จิรปฏิจฺฉนฺนํ อจิรปฏิจฺฉนฺนาติ กโรติ ตสฺสาปิ น วุฏฺฐาติ ฯ เอกมาปชฺชิตฺวา สมฺพหุลาติ กโรติ ตสฺสาปิ วุฏฺฐาติ เอกํ วินา สมฺพหุลานํ อภาวโต ฯ สมฺพหุลา ปน อาปชฺชิตฺวา เอกํ อาปชฺชินฺติ กโรติ ตสฺสาปิ น วุฏฺฐาติ ฯ

เล่มที่ ๖ จุลวรรค ภาค ๑๑๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “เรื่องพระอุทายี”