āpajjati garukaṃ sāvasesaṃ chādeti anādariyaṃ paṭicca

na bhikkhunī no ca phuseyya vajjaṃ pañhāmesākusalehicintitāti.

Ayaṃ hi pañhā ukkhittakena kathitā. Anantarāyikoti yassa dasasu antarāyesu ekopi natthi so ce anantarāyikasaññī hutvā chādeti channāva hoti. Sacepi so bhīrukajātikattā andhakāre amanussacaṇḍamigabhayena antarāyikasaññī hutvā chādeti acchannāva hoti. Yassa hi pabbatavihāre vasantassa kandaraṃ vā aṭaviṃ vā nadiṃ vā atikkamitvā ārocetabbaṃ hoti. Antarāmagge caṇḍavāḷāmanussādi bhayaṃ atthi magge ajagarā nipajjanti nadī pūrā hoti. Etasmiṃ pana satiyeva antarāyikasaññī chādeti acchannāva hoti. Antarāyikassa pana anantarāyikasaññāya chādayato acchannāva hoti. Pahūti yo sakkoti bhikkhuno santikaṃ gantuñceva ārocituñca so ce pahuttasaññī hutvā chādeti channāva hoti. Sacassa mukhe appamattako gaṇḍo vā hoti hanukaṃ vāto vā vijjhati danto vā rujjhati bhikkhā vā mandā laddhā hoti tāvattakena pana neva vattuṃ na sakkoti na gantuṃ. Apica kho na sakkomīti saññī hoti ayaṃ pahu hutvā appahuttasaññī nāma. Iminā Chāditāpi acchāditā. Appahunā pana vattuṃ vā gantuṃ vā asamatthena pahuttasaññinā vā appahuttasaññinā vā chāditā hoti acchāditāva. Chādetukāmo ca hoti chādeti cāti idaṃ uttānameva. Sace pana chādessāmīti dhuranikkhepaṃ katvā purebhatte vā pacchābhatte vā paṭhamayāmādīsu vā lajjidhammaṃ okkamitvā antoaruṇeyeva ārocesi ayaṃ chādetukāmo na chādeti nāma. Yassa pana abhikkhuke ṭhāne vasantassa āpattiṃ āpajjitvā sabhāgassa bhikkhuno āgamanaṃ āgamentassa sabhāgassa santikaṃ vā gacchantassa aḍḍhamāsopi māsopi atikkamati. Ayaṃ na chādetukāmopi chādeti nāma. Ayaṃpi acchannāva hoti. Yo pana āpannamattova aggiakkamanapuriso viya sahasā apakkamitvā sabhāgaṭṭhānaṃ gantvā āvikaroti ayaṃ na chādetukāmova neva chādeti nāma. Sace pana sabhāgaṃ disvāpi ayaṃ me upajjhāyo vā ācariyo vāti lajjāya nāroceti channāva hoti āpatti. Upajjhāyādibhāvo hi idha appamāṇaṃ averisabhāgamattameva pamāṇaṃ tasmā averisabhāgassa santike ārocetabbā. Yo pana visabhāgo hoti sutvā pakāsetukāmo evarūpassa upajjhāyassāpi santike na ārocetabbā. Tattha purebhattaṃ vā āpattiṃ āpanno hoti pacchābhattaṃ vā divā vā rattiṃ vā yāva aruṇaṃ na uggacchati tāva ārocetabbā. Uddhaste aruṇe paṭicchannāva hoti paṭicchādanapaccayā ca dukkaṭaṃ āpajjati. Sabhāgasaṅghādisesaṃ āpannassa Santike āvikātuṃ na vaṭṭati. Sace āvikaroti āpatti āvikatā hoti dukkaṭāpattiyā pana na muccati tasmā suddhassa santike āvikātabbā. Āvikaronto ca tuyhaṃ santike ekaṃ āpattiṃ āvikaromīti vā ācikkhāmīti vā ārocemīti vā mama ekaṃ āpattiṃ āpannabhāvaṃ jānāhīti vā vadatu ekaṃ garukāpattiṃ āvikaromītiādinā nayena vadatu sabbehipi ākārehi appaṭic- channāva hotīti kurundiyaṃ vuttaṃ. Sace pana lahukāpattiṃāvikaromīti- ādinā nayena vadati paṭicchannāva hoti. Vatthuṃpi āroceti āpattiṃpi āroceti ubhayaṃpi ārocetīti tividhenāpi ārocitāva hoti. Iti imāni dasakāraṇāni sallakkhetvā paṭicchannaparivāsaṃ dentena paṭhamameva paṭicchannabhāvo jānitabbo. Tato paṭicchannadivase ca āpattiyo ca sallakkhetvā sace ekāhapaṭicchannāva hoti ahaṃ bhante ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ sukkavisaṭṭhiṃ ekāhapaṭicchannanti evaṃ yācāpetvā idha vuttanayeneva kammavācaṃ vatvā parivāso dātabbo. Atha dvīhatīhādipaṭicchannā hoti. Dvīhapaṭicchannaṃ tīhapaṭicchannaṃ catūhapaṭicchannaṃ pañcāhapaṭicchannaṃ chāhapaṭicchannaṃ sattāhapaṭicchannaṃ aṭṭhāhapaṭicchannaṃ navāhapaṭicchannaṃ dasāhapaṭicchannaṃ ekādasāhapaṭicchannaṃ dvādasāhapaṭicchannaṃ terasāhapaṭicchannaṃ cuddasāhapaṭicchannaṃ evaṃ yāva cuddasadivasāni divasagaṇanena yojanā kātabbā. Pañcadasadivasāni paṭicchannāya pakkhapaṭicchannanti vatvā yojanā kātabbā. Tato yāva Ekūnatiṃsamo divaso tāva atirekapakkhapaṭicchannanti vatvā tato māsapaṭicchannaṃ atirekamāsapaṭicchannaṃ dvimāsapaṭicchannaṃ atirekadvi- māsapaṭicchannaṃ temāsapaṭicchannaṃ atirekatemāsapaṭicchannaṃ catumāsa- paṭicchannaṃ atirekacatumāsapaṭicchannaṃ pañcamāsapaṭicchannaṃ atirekapañcamāsa- paṭicchannaṃ chamāsa... Atirekachamāsa... Sattamāsa... Atirekasattamāsa... Aṭṭhamāsa... Atirekaaṭṭhamāsa... Navamāsa... Atirekanavamāsa... Dasamāsa... Atirekadasamāsa... Ekādasamāsa... Atirekaekādasamāsa- paṭicchannanti evaṃ yojanā kātabbā. Saṃvacchare puṇṇe ekasaṃvacchara- paṭicchannanti vatvā. Tato paraṃ atirekaekasaṃvacchara... Dvisaṃvacchara... Atirekadvisaṃvacchara... Tisaṃvacchara... Atirekatisaṃvacchara... Catusaṃvacchara... Atirekacatusaṃvacchara... Pañcasaṃvacchara... Atirekapañcasaṃvaccharapaṭicchannanti evaṃ yāva saṭṭhīsaṃvacchara... Atirekasaṭṭhīsaṃvaccharapaṭicchannanti vā tato vā bhiyyopi vatvā yojanā kātabbā. Sace pana dve tisso vā uttari vā āpattiyo honti yathā idha ekaṃ āpattinti vuttaṃ evaṃ dve āpattiyo tisso āpattiyoti vattabbaṃ. Tato paraṃ pana sataṃ vā hotu sahassaṃ vā sambahulāti vattuṃ vaṭṭati. Nānāvatthukāsupi ahaṃ bhante sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekaṃ sukkavisaṭṭhiṃ ekaṃ kāyasaṃsaggaṃ ekaṃ duṭṭhullaṃ vācaṃ ekaṃ attakāmapāricariyaṃ ekaṃ sañcarittaṃ ekāhapaṭicchannāyoti evaṃ gaṇanavasena vā ahaṃ bhante sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ nānāvatthukāyo ekāhapaṭicchannāyoti evaṃ vatthukittanavasena vā ahaṃ bhante Sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekāhapaṭicchannāyoti evaṃ nāmakittanavasena vā yojanā kātabbā. Tattha nāmaṃ duvidhaṃ sañjātisādhāraṇañca sabbasādhāraṇañca. Tattha saṅghādisesoti sañjātisādhāraṇaṃ. Āpattīti sabbasādhāraṇaṃ. Tasmā sambahulā āpattiyo āpajjiṃ ekāhapaṭicchannāyoti evaṃ sabbasādhāraṇa- nāmavasenāpi vaṭṭati. Idañhi sabbampi parivāsādikaṃ vinayakammaṃ vatthuvasena gottavasena nāmavasena āpattivasena ca kātuṃ vaṭṭatiyeva.

เล่มที่ ๖ จุลวรรค ภาค ๑๑๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “เรื่องพระอุทายี”