อิทํ ปน อาวาสิกวตฺตํ ฯ ปฏิกจฺเจว หิ อาวาสิเกหิ วิหาโร ปฏิชคฺคิตพฺโพ ฯ ขณฺฑผุลฺลปฏิสงฺขรณปริภณฺฑานิ กาตพฺพานิ ฯ รตฺติฏฺฐานทิวาฏฺฐานวจฺจกุฏิปสฺสาวฏฺฐานานิ ปธานฆรวิหารมคฺโคติ อิมานิ สพฺพานิ ปฏิชคฺคิตพฺพานิ เจติเย สุธากมฺมํ ขุทฺทเวทิกาย เตลมกฺขนมญฺจปีฐชคฺคนนฺติ อิทํปิ สพฺพํ กาตพฺพํ วสฺสํ วสิตุกามา อาคนฺตฺวา อุทฺเทสปริปุจฺฉากมฺมฏฺฐานานุโยคาทีนิ กโรนฺตา สุขํ วสิสฺสนฺตีติ ฯ กตปริกมฺเมหิ อาสาฬฺหชุณฺหปญฺจมิโต ปฏฺฐาย วสฺสาวาสิกํ ปุจฺฉิตพฺพํ ฯ กตฺถ ปุจฺฉิตพฺพํ ฯ ยโต ปกติยา ลพฺภติ ฯ เยหิ ปน น ทินฺนปุพฺพํ เต ปุจฺฉิตุํ น วฏฺฏติ ฯ กสฺมา ปุจฺฉิตพฺพํ ฯ กทาจิ หิ มนุสฺสา เทนฺติ กทาจิ ทุพฺภิกฺขาทีหิ อุปทฺทูตา น เทนฺติ ตตฺถ เย น ทสฺสนฺติ เต อปุจฺฉิตฺวา วสฺสาวาสิเก คาหิเต คหิตภิกฺขนํ ลาภนฺตราโย โหติ ตสฺมา ปุจฺฉิตฺวาว คาเหตพฺพํ ฯ ปุจฺฉนฺเตน ตุมฺหากํ วสฺสาวาสิกคหณ- กาโล อุปกฏฺโฐติ วตฺตพฺพํ ฯ สเจ วทนฺติ ภนฺเต อิมํ สํวจฺฉรํ ฉาตกาทีหิ อุปทฺทูตมฺหา น สกฺโกม ทาตุนฺติ วา ยํ ปุพฺเพ เทม ตโต อูนตรํ ทสฺสามาติ วา อิทานิ กปฺปาโส สุลโภ ยํ ปุพฺเพ เทม ตโต พหุตรํ ทสฺสามาติ วา ตํ สลฺลกฺเขตฺวา ตทนุรูเปน นเยน เตสํ เสนาสเน ภิกฺขูนํ วสฺสาวาสิกํ คาเหตพฺพํ ฯ

สเจ มนุสฺสา วทนฺติ ยสฺส อมฺหากํ วสฺสาวาสิกํ ปาปุณาติ โส เตมาสํ ปานียํ อุปฏฺฐเปตุ วิหารมคฺคํ ชคฺคตุ เจติยงฺคณ- โพธิยงฺคณานิ ชคฺคตุ โพธิรุกฺเข อุทกํ อาสิญฺจตูติ ฯ ยสฺส วสฺสาวาสิกํ ปาปุณาติ ตสฺสาจิกฺขิตพฺพํ ฯ โย ปน คาโม ปฏิกฺกมฺม โยชนทฺวิโยชนนฺตเร โหติ ฯ ตตฺร เจ กุลานิ อุปนิกฺเขปํ ฐเปตฺวา วิหาเร วสฺสาวาสิกํ เทนฺติเยว ฯ ตานิ กุลานิ อปุจฺฉิตฺวาปิ เตสํ เสนาสเน วตฺตํ กตฺวา วสนฺตสฺส ภิกฺขุโน วสฺสาวาสิกํ คาเหตพฺพํ สเจ ปน เตสํ เสนาสเน ปํสุกูลิโก วสติ ฯ อาคตญฺจ นํ ทิสฺวา ตุมฺหากํ วสฺสาวาสิกํ เทมาติ วทนฺติ ฯ เตน สงฺฆสฺส อาจิกฺขิตพฺพํ ฯ สเจ ตานิ กุลานิ สงฺฆสฺส ทาตุํ น อิจฺฉนฺติ ตุมฺหากํเยว เทมาติ วทนฺติ ฯ สภาโค ภิกฺขุ วตฺตํ กตฺวา คณฺหาหีติ วตฺตพฺโพ ฯ ปํสุกูลิกสฺส ปเนตํ น วฏฺฏติ ฯ อิติ สทฺธาเทยฺยทายกมนุสฺสา ปุจฺฉิตพฺพา ฯ ตตฺรุปฺปาเท ปน กปฺปิยการกา ปุจฺฉิตพฺพา ฯ กถํ ปุจฺฉิตพฺพา ฯ กึ อาวุโส สงฺฆสฺส ภณฺฑปฏิจฺฉาทนํ ภวิสฺสตีติ ฯ สเจ วทนฺติ ภวิสฺสติ ภนฺเต เอเกกสฺส นวหตฺถํ สาฏกํ ทสฺสาม วสฺสาวาสิกํ คาเหถาติ คาเหตพฺพํ ฯ สเจปิ วทนฺติ สาฏกา นตฺถิ วตฺถุํ ปน อตฺถิ คาเหถ ภนฺเตติ ฯ วตฺถุมฺหิ สนฺเตปิ คาเหตุํ วฏฺฏติเยว ฯ กปฺปิยการกานํ หิ หตฺเถ กปฺปิยภณฺฑํ ปริภุญฺชถาติ ทินฺนวตฺถุโต ยํ ยํ กปฺปิยํ ตํ ตํ สพฺพํ ปริภุญฺชิตุํ อนุญฺญาตํ ฯ ยํ ปเนตฺถ ปิณฺฑปาตตฺถาย คิลานปจฺจยตฺถาย วา ภิกฺขูนํ อุทฺทิสฺส ทินฺนํ ตํ จีวเร อุปนาเมนฺเตหิสงฺฆสุฏฺฐุตายอปโลเกตฺวา อุปนาเมตพฺพํ ฯ เสนาสนตฺถาย อุทฺทิสฺส ทินฺนํ ครุภณฺฑํ โหติ ฯ จีวรวเสเนว ปน จตุปฺปจฺจยวเสน วา ทินฺนํ จีวเร อุปนาเมนฺตานํ อปโลกนกมฺมกิจฺจํ นตฺถิ ฯ อปโลกนกมฺมํ กโรนฺเตหิ ปน ปุคฺคลวเสเนว กาตพฺพํ สงฺฆวเสน น กาตพฺพํ ฯ ชาตรูปรชตวเสนาปิ อามกธญฺญวเสน วา อปโลกนกมฺมํ น วฏฺฏติ ฯ กปฺปิยภณฺฑวเสเนว จีวรตณฺฑุลาทิวเสเนว จ วฏฺฏติ ฯ ตํ ปน เอวํ กตฺตพฺพํ อิทานิ สุภิกฺขํ สุลภปิณฺฑํ ภิกฺขู จีวเรน กิลมนฺติ เอตฺตกํ นาม ตณฺฑุลภาคํ ภิกฺขูนํ จีวรํ กาตุํ รุจฺจติ คิลานปจฺจโย สุลโภ คิลาโน วา นตฺถิ เอตฺตกํ นาม ตณฺฑุลภาคํ ภิกฺขูนํ จีวรํ กาตุํ รุจฺจตีติ ฯ เอวํ จีวรปฺปจฺจยํ สลฺลกฺเขตฺวา เสนาสนสฺส กาเล โฆสิเต สนฺนิปติเต สงฺเฆ เสนาสนคาหโก สมฺมนฺนิตพฺโพ ฯ สมฺมนฺนนฺเตหิ จ เอกํ สมฺมนฺนิตุํ น วฏฺฏติ เทฺว สมฺมนฺนิตพฺพาติ วุตฺตํ ฯ เอวํ หิ นวโก วุฑฺฒสฺส วุฑฺโฒ จ นวกสฺส คาเหสฺสตีติ ฯ มหนฺเต ปน มหาวิหารสทิเส วิหาเร ตโย จตฺตาโร ชนา สมฺมนฺนิตพฺพา ฯ กุรุนฺทิยํ ปน อฏฺฐปิ โสฬสปิ ชเน สมฺมนฺนิตุํ วฏฺฏตีติ วุตฺตํ ฯ เตสํ สมฺมติ กมฺมวาจายปิ อปโลกนกมฺเมนปิ วฏฺฏติเยว เตหิ สมฺมเตหิ ภิกฺขูหิ เสนาสนํ สลฺลกฺเขตพฺพํ ฯ เจติยฆรํ โพธิฆรํ อาสนฆรํ สมฺมุชฺชนิอฏฺโฏ ทารุอฏฺโฏ วจฺจกุฏี อิฏฺฐกสาลา วฑฺฒกีสาลา ทฺวารโกฏฺฐโก ปานียมาโฬ มคฺโค โปกฺขรณีติ เอตานิ หิ อเสนาสนานิ ฯ วิหาโร อฑฺฒโยโค ปาสาโท หมฺมิยํ คุหา มณฺฑโป รุกฺขมูลํ เวฬุคุมฺโพติ อิมานิ เสนาสนานีติ ตานิ คาเหตพฺพานิ ฯ คาเหนฺเตน จ ปฐมํ ภิกฺขู คเณตุํ ภิกฺขู คเณตฺวา เสยฺยา คเณตุนฺติ เอตฺถ วุตฺตนเยน คาเหตพฺพานิ ฯ สเจ สงฺฆิโก จ สทฺธาเทยฺยา จาติ เทฺว จีวรปฺปจฺจยา โหนฺติ ฯ เตสุ ยํ ภิกฺขู ปฐมํ คณฺหิตุํ อิจฺฉนฺติ ตํ คเหตฺวา ตสฺสปิ ฐิติกโต ปฏฺฐาย อิตโร คาเหตพฺโพ ฯ สเจ ภิกฺขูนํ อปฺปตาย ปริเวณคฺเคน เสนาสเน คาหิยมาเน เอกํ ปริเวณํ มหาลาภํ โหติ ฯ ทส วา ทฺวาทส วา ติจีวรานิ ลพฺภนฺติ ฯ ตํ วิชเฏตฺวา อญฺเญสุ อลาเภสุ อาวาเสสุ ปกฺขิปิตฺวา อญฺเญสํปิ ภิกฺขูนํ คาเหตพฺพนฺติ มหาสุมตฺเถโร อาห ฯ มหาปทุมตฺเถโร ปนาห น เอวํ กาตพฺพํ มนุสฺสา หิ อตฺตโน อาวาสชคฺคนตฺถาย ปจฺจยํ เทนฺติ ตสฺมา อญฺเญหิ ภิกฺขูหิ ตตฺถ ปวิสิตพฺพนฺติ ฯ สเจ ปเนตฺถ มหาเถโร ปฏิกฺโกสติ มา อาวุโส เอวํ คาเหถ ภควโต อนุสิฏฺฐํ กโรถ วุตฺตํ เหตํ ภควตา อนุชานามิ ภิกฺขเว ปริเวณคฺเคน คาเหตุนฺติ ฯ ตสฺส ปฏิกฺโกสนาย อฐตฺวา ภนฺเต ภิกฺขู พหู ปจฺจโย มนฺโท สงฺคหํ กาตุํ วฏฺฏตีติ ตํ สญฺญาเปตฺวา คาเหตพฺพเมว ฯ คาเหนฺเตน จ สมฺมเตน ภิกฺขุนา มหาเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา เอวํ วตฺตพฺพํ ภนฺเต ตุมฺหากํ เสนาสนํ ปาปุณาติ ปจฺจยํว คณฺหถาติ ฯ อสุกกุลสฺส จ ปจฺจโย อสุกเสนาสนญฺจ มยฺหํ ปาปุณาติ อาวุโสติ ฯ ปาปุณาติ ภนฺเต คณฺหถ นนฺติ ฯ คณฺหามิ อาวุโสติ ฯ คหิตํ โหติ ฯ สเจ ปน คหิตํ เต ภนฺเตติ วุตฺเต คหิตํ เมติ วา คณฺหิสฺสถ ภนฺเตติ วุตฺเต คณฺหิสฺสามีติ วา วทติ อคหิตํ โหตีติ มหาสุมตฺเถโร อาห ฯ มหาปทุมตฺเถโร ปนาห อตีตานาคตวจนํ วา โหตุ วตฺตมานวจนํ วา สตุปฺปาทมตฺตํ อาลยกรณมตฺตเมว เจตฺถ ปมาณํ ตสฺมา คหิตเมว โหตีติ ฯ โยปิ ปํสุกูลิโก ภิกฺขุ เสนาสนํ คเหตฺวา ปจฺจยํ วิสฺสชฺเชติ ฯ อยํปิ น อญฺญสฺมึ อาวาเส ปกฺขิปิตพฺโพ ฯ ตสฺมึเยว อาวาเส นิกฺขิปิตพฺโพ ฯ ตสฺมึเยว ปริเวเณ อคฺคิสาลาย วา ทีฆสาลาย วา รุกฺขมูเล วา อญฺญสฺส คาเหตุํ วฏฺฏติ ฯ ปํสุกูลิโก วสามีติ เสนาสนํ ชคฺคิสฺสติ ฯ อิตโร ปจฺจยํ คณฺหามีติ ฯ เอวํ ทฺวีหิ การเณหิ เสนาสนํ สุชคฺคิตตรํ ภวิสฺสติ ฯ มหาปจฺจริยํ ปน วุตฺตํ ปํสุกูลิเก วาสตฺถาย เสนาสนํ คณฺหนฺเต เสนาสนคาหาปเกน วตฺตพฺพํ อิธ ภนฺเต ปจฺจโย อตฺถิ โส กึ กาตพฺโพติ ฯ เตน เหฏฺฐา อญฺญํ คาหาเปหีติ วตฺตพฺโพ ฯ สเจ ปน กิญฺจิ อวตฺวาว วสติ ตตฺถ วุตฺถวสฺสสฺส จสฺส ปาทมูเล ฐเปตฺวา สาฏกํ เทนฺติ วฏฺฏติ ฯ อถ วสฺสาวาสิกํ เทมาติ วทนฺติ ตสฺมึ เสนาสเน วสฺสํ วุตฺถภิกฺขูนํ ปาปุณาตีติ ฯ เยสํ ปน เสนาสนํ นตฺถิ เกวลํ ปจฺจยเมว เทนฺติ ฯ เตสํ ปจฺจยํ อวสฺสาวาสิเก เสนาสเน คาเหตุํ วฏฺฏติ ฯ มนุสฺสา ถูปํ กตฺวา วสฺสาวาสิกํ คาหาเปนฺติ ฯ ถูโป นาม อเสนาสนํ ตสฺส สมีเป รุกฺเข วา มณฺฑเป วา อุปนิพนฺธิตฺวา คาหาเปตพฺพํ ฯ เตน ภิกฺขุนา เจติยํ ปฏิชคฺคิตพฺพํ ฯ โพธิรุกฺขโพธิฆรอาสนฆรสมฺมุชฺชนิอฏฺฏทารุอฏฺฏ- วจฺจกุฏิทฺวารโกฏฺฐกปานียกุฏิ ๑- ปานียมาฬกทนฺตกฏฺฐมาฬเกสุปิเอเสว