ภัตตัคควัตร

[๔๒๔] เตน โข ปน สมเยน ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ทุนฺนิวตฺถา ทุปฺปารุตา อนากปฺปสมฺปนฺนา ภตฺตคฺคํ คจฺฉนฺติ โวกฺกมฺมปิ เถรานํ ภิกฺขูนํ ปุรโต ปุรโต คจฺฉนฺติ เถเรปิ ภิกฺขู อนูปขชฺช #๑ ม. ยุ. รา. เอกกนฺติ วจนํ นตฺถิ ฯ ๒ รา. วจฺจปีฬิโต ฯ ๓ ม. ยุ. อาคเมสิ ฯ #๔ ม. สนฺธาเรตุํ อสกฺโกนฺโต ฯ นิสีทนฺติ นเวปิ ภิกฺขู อาสเนน ปฏิพาหนฺติ สงฺฆาฏิมฺปิ โอตฺถริตฺวา อนฺตรฆเร นิสีทนฺติ ฯ เย เต ภิกฺขู อปฺปิจฺฉา ฯเปฯ เต อุชฺฌายนฺติ ขียนฺติ วิปาเจนฺติ กถํ หิ นาม ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ทุนฺนิวตฺถา ทุปฺปารุตา อนากปฺปสมฺปนฺนา ภตฺตคฺคํ คจฺฉิสฺสนฺติ โวกฺกมฺมปิ เถรานํ ภิกฺขูนํ ปุรโต ปุรโต คจฺฉิสฺสนฺติ เถเรปิ ภิกฺขู อนุปขชฺช นิสีทิสฺสนฺติ นเวปิ ภิกฺขู อาสเนน ๑ ปฏิพาหิสฺสนฺติ สงฺฆาฏิมฺปิ โอตฺถริตฺวา อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสนฺตีติ ฯ อถโข เต ภิกฺขู ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ ฯเปฯ สจฺจํ กิร ภิกฺขเว ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ทุนฺนิวตฺถา ทุปฺปารุตา อนากปฺปสมฺปนฺนา ภตฺตคฺคํ คจฺฉนฺติ โวกฺกมฺมปิ เถรานํ ภิกฺขูนํ ปุรโต ปุรโต คจฺฉนฺติ เถเรปิ ภิกฺขู อนุปขชฺช นิสีทนฺติ นเวปิ ภิกฺขู อาสเนน ปฏิพาหนฺติ สงฺฆาฏิมฺปิ โอตฺถริตฺวา อนฺตรฆเร นิสีทนฺตีติ ฯ สจฺจํ ภควาติ ฯเปฯ วิครหิตฺวา ธมฺมึ กถํ กตฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ เตนหิ ภิกฺขเว ภิกฺขูนํ ภตฺตคฺควตฺตํ ปญฺญาเปสฺสามิ ยถา ภิกฺขูหิ ภตฺตคฺเค สมฺมา วตฺติตพฺพํ ฯ

[๔๒๕] สเจ อาราเม กาโล อาโรจิโต โหติ ติมณฺฑลํ ปฏิจฺฉาเทนฺเตน ปริมณฺฑลํ นิวาเสตฺวา กายพนฺธนํ พนฺธิตฺวา สคุณํ กตฺวา สงฺฆาฏิโย ปารุปิตฺวา คณฺฐิกํ ปฏิมุญฺจิตฺวา โธวิตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา สาธุกํ อตรมาเนน คาโม ปวิสิตพฺโพ น โวกฺกมฺม เถรานํ ภิกฺขูนํ ปุรโต ปุรโต คนฺตพฺพํ สุปฏิจฺฉนฺเนน #๑ ม. อาสเนนปิ ฯ อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ สุสํวุเตน อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ โอกฺขิตฺตจกฺขุนา อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ น อุกฺขิตฺตกาย อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ น อุชฺชคฺฆิกาย อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ อปฺปสทฺเทน อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ น กายปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ น พาหุปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ น สีสปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ น ขมฺภกเตน อนตรฆเร คนฺตพฺพํ น โอคุณฺฐิเตน อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ น อุกฺกุฏิกาย อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ สุปฏิจฺฉนฺเนน อนฺตรฆเร นิสีทิตพฺพํ สุสํวุเตน อนฺตรฆเร นิสีทิตพฺพํ โอกฺขิตฺตจกฺขุนา อนฺตรฆเร นิสีทิตพฺพํ น อุกฺขิตฺตกาย อนฺตรฆเร นิสีทิตพฺพํ น อุชฺชคฺฆิกาย อนฺตรฆเร นิสีทิตพฺพํ อปฺปสทฺเทน อนฺตรฆเร นิสีทิตพฺพํ น กายปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร นิสีทิตพฺพํ น พาหุปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร นิสีทิตพฺพํ น สีสปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร นิสีทิตพฺพํ น ขมฺภกเตน อนฺตรฆเร นิสีทิตพฺพํ น โอคุณฺฐิเตน อนฺตรฆเร นิสีทิตพฺพํ น ปลฺลตฺถิกาย อนฺตรฆเร นิสีทิตพฺพํ น เถเร ภิกฺขู อนุปขชฺช นิสีทิตพฺพํ น นวา ภิกฺขู อาสเนน ปฏิพาหิตพฺพา น สงฺฆาฏึ โอตฺถริตฺวา อนฺตรฆเร นิสีทิตพฺพํ อุทเก ทียมาเน อุโภหิ หตฺเถหิ ปตฺตํ ปริคฺคเหตฺวา อุทกํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ นีจํ กตฺวา สาธุกํ อปริฆํสนฺเตน ปตฺโต โธวิตพฺโพ สเจ อุทกปฏิคฺคาหโก โหติ นีจํ กตฺวา อุทกปฏิคฺคเห อุทกํ อาสิญฺจิตพฺพํ มา อุทกปฏิคฺคาหโก อุทเกน โอสิญฺจิ มา สามนฺตา ภิกฺขู อุทเกน โอสิญฺจึสุ มา สงฺฆาฏิ อุทเกน โอสิญฺจีติ สเจ อุทกปฏิคฺคาหโก น โหติ นีจํ กตฺวา ฉมายํ อุทกํ อาสิญฺจิตพฺพํ มา สามนฺตา ภิกฺขู อุทเกน โอสิญฺจึสุ มา สงฺฆาฏิ อุทเกน โอสิญฺจีติ โอทเน ทียมาเน อุโภหิ หตฺเถหิ ปตฺตํ ปริคฺคเหตฺวา โอทโน ปฏิคฺคเหตพฺโพ สูปสฺส โอกาโส กาตพฺโพ สเจ โหติ สปฺปิ วา เตลํ วา อุตฺตริภงฺคํ วา เถเรน วตฺตพฺโพ สพฺเพสํ สมกํ สมฺปาเทหีติ สกฺกจฺจํ ปิณฺฑปาโต ปฏิคฺคเหตพฺโพ ปตฺตสญฺญินา ปิณฺฑปาโต ปฏิคฺคเหตพฺโพ สมสูปโก ปิณฺฑปาโต ปฏิคฺคเหตพฺโพ สมติตฺติโก ปิณฺฑปาโต ปฏิคฺคเหตพฺโพ น ตาว เถเรน ภุญฺชิตพฺพํ ยาว น สพฺเพสํ โอทโน สมฺปตฺโต ๑ โหติ สกฺกจฺจํ ปิณฺฑปาโต ภุญฺชิตพฺโพ ปตฺตสญฺญินา ปิณฺฑปาโต ภุญฺชิตพฺโพ สปทานํ ๒ ปิณฺฑปาโต ภุญฺชิตพฺโพ สมสูปโก ปิณฺฑปาโต ภุญฺชิตพฺโพ น ถูปโต ๓ โอมทฺทิตฺวา ปิณฺฑปาโต ภุญฺชิตพฺโพ น สูปํ วา พฺยญฺชนํ วา โอทเนน ปฏิจฺฉาเทตพฺพํ ภิยฺโยกมฺยตํ อุปาทาย น สูปํ วา โอทนํ วา อคิลาเนน อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชิตพฺพํ น อุชฺฌานสญฺญินา ปเรสํ ปตฺโต โอโลเกตพฺโพ นาติมหนฺโต กพโฬ กาตพฺโพ ปริมณฺฑโล อาโลโป กาตพฺโพ #๑ ยุ. สมฺปนฺโน ฯ ๒ ยุ. สปทาโน ฯ ๓ ถูปิกโตติปิ ปาโฐ ทิสฺสติ ฯ น อนาหเฏ กพเฬ มุขทฺวารํ วิวริตพฺพํ น ภุญฺชมาเนน สพฺโพ หตฺโถ มุเข ปกฺขิปิตพฺโพ น สกพเฬน มุเขน พฺยาหริตพฺพํ น ปิณฺฑุกฺเขปกํ ภุญฺชิตพฺพํ น กพฬาวจฺเฉทกํ ภุญฺชิตพฺพํ น อวคณฺฑการกํ ภุญฺชิตพฺพํ น หตฺถนิทฺธูนกํ ภุญฺชิตพฺพํ น สิตฺถาวการกํ ภุญฺชิตพฺพํ น ชิวฺหานิจฺฉารกํ ภุญฺชิตพฺพํ น จปุจปุการกํ ภุญฺชิตพฺพํ น สุรุสุรุการกํ ภุญฺชิตพฺพํ น หตฺถนิลฺเลหกํ ภุญฺชิตพฺพํ น ปตฺตนิลฺเลหกํ ภุญฺชิตพฺพํ น โอฏฺฐนิลฺเลหกํ ภุญฺชิตพฺพํ น สามิเสน หตฺเถน ปานียถาลโก ปฏิคฺคเหตพฺโพ น ตาว เถเรน อุทกํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ ยาว น สพฺเพ ว ๑ ภุตฺตาวิโน โหนฺติ อุทเก ทียมาเน อุโภหิ หตฺเถหิ ปตฺตํ ปริคฺคเหตฺวา อุทกํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ นีจํ กตฺวา สาธุกํ อปริฆํสนฺเตน ปตฺโต โธวิตพฺโพ สเจ อุทกปฏิคฺคาหโก โหติ นีจํ กตฺวา อุทกปฏิคฺคเห อุทกํ อาสิญฺจิตพฺพํ มา อุทกปฏิคฺคาหโก อุทเกน โอสิญฺจิ มา สามนฺตา ภิกฺขู อุทเกน โอสิญฺจึสุ มา สงฺฆาฏิ อุทเกน โอสิญฺจีติ สเจ อุทกปฏิคฺคาหโก น โหติ นีจํ กตฺวา ฉมายํ อุทกํ อาสิญฺจิตพฺพํ มา สามนฺตา ภิกฺขู อุทเกน โอสิญฺจึสุ มา สงฺฆาฏิ อุทเกน โอสิญฺจีติ น สสิตฺถกํ ปตฺตโธวนํ อนฺตรฆเร ฉฑฺเฑตพฺพํ นิวตฺตนฺเตน นวเกหิ ภิกฺขูหิ ปฐมตรํ นิวตฺติตพฺพํ ปจฺฉา เถเรหิ สุปฏิจฺฉนฺเนน อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ สุสํวุเตน อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ โอกฺขิตฺตจกฺขุนา อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ น #๑ ยุ. วสทฺโท นตฺถิ ฯ อุกฺขิตฺตกาย อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ น อุชฺชคฺฆิกาย อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ อปฺปสทฺเทน อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ น กายปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ น พาหุปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ น สีสปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ น ขมฺภกเตน อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ น โอคุณฺฐิเตน อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ น อุกฺกุฏิกาย อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ อิทํ โข ภิกฺขเว ภิกฺขูนํ ภตฺตคฺควตฺตํ ยถา ภิกฺขูหิ ภตฺตคฺเค สมฺมา วตฺติตพฺพนฺติ ฯ ปฐมภาณวารํ นิฏฺฐิตํ ฯ

เล่มที่ จุลวรรค ภาค ๒๑๕๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “ภัตตัคควัตร