จูฬสงฺคามวณฺณนา

{๓๖๕} จูฬสงฺคาเม ฯ สงฺคามาวจเรน ภิกฺขุนาติ สงฺคาโม วุจฺจติ อธิกรณวินิจฺฉยตฺถาย สงฺฆสนฺนิปาโต ฯ ตตฺร หิ อตฺตปจฺจตฺถิกา เจว สาสนปจฺจตฺถิกา จ อุทฺธมฺมํ อุพฺพินยํ สตฺถุสาสนํ ทีเปนฺตา สโมสรนฺติ เวสาลิกา วชฺชีปุตฺตกา วิย ฯ โย ภิกฺขุ เนสํ ปจฺจตฺถิกานํ ลทฺธึ มทฺทิตฺวา สกวาททีปนตฺถาย ตตฺถ อวจรติ อชฺโฌคาเหตฺวา วินิจฺฉยํ ปวตฺเตติ โส สงฺคามาวจโร นาม ยสตฺเถโร วิย ฯ เตน สงฺคามาวจเรน ภิกฺขุนา สงฺฆํ อุปสงฺกมนฺเตน นีจจิตฺเตน สงฺโฆ อุปสงฺกมิตพฺโพ ฯ นีจจิตฺเตนาติ มานทฺธชํ นิปาเตตฺวา นีหตมานจิตฺเตน ฯ รโชหรณสเมนาติ ปาทปุญฺฉนสเมน ยถา รโชหรณสฺส สงฺกิลิฏฺเฐ วา อสงฺกิลิฏฺเฐ วา ปาเท ปุญฺฉิยมาเน เนว ราโค น โทโส เอวํ อิฏฺฐานิฏฺเฐสุ อรชนฺเตน อทุสฺสนฺเตนาติ อตฺโถ ฯ ยถาปฏิรูเป อาสเนติ ยถาปฏิรูปํ อาสนํ ญตฺวา อตฺตโน ปาปุณนฏฺฐาเน เถรานํ ภิกฺขูนํ ปิฏฺฐึ อทสฺเสตฺวา นิสีทิตพฺพํ ฯ อนานากถิเกนาติ นานาวิธํ ตํ ตํ อนตฺถกถํ อกเถนฺเตน ฯ อติรจฺฉานกถิเกนาติ ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํปิ ราชกถาทิกํ ติรจฺฉานกถํ อกเถนฺเตน ฯ สามํ วา ธมฺโม ภาสิตพฺโพติ สงฺฆสนฺนิปาตฏฺฐาเน กปฺปิยากปฺปิยนิสฺสิตา วา รูปารูปปริจฺเฉทสมถจารวิปสฺสนา- จารฐานนิสชฺชวตฺตาทินิสฺสิตา วา กถา ธมฺโม นาม ฯ เอวรูโป ธมฺโม สยํ วา ภาสิตพฺโพ ปโร วา อชฺเฌสิตพฺโพ ฯ โย ภิกฺขุ ตถารูปึ กถํ กเถตุํ ปโหติ โส วตฺตพฺโพ อาวุโส สงฺฆมชฺฌมฺหิ ปญฺเห อุปฺปนฺเน ตฺวํ กเถยฺยาสีติ ฯ อริโย วา ตุณฺหีภาโว นาติมญฺญิตพฺโพติ อริยา ตุณฺหี นิสีทนฺตา น พาลปุถุชฺชนา วิย นิสีทนฺติ อญฺญตรํ กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวาว นิสีทนฺติ ฯ อิติ กมฺมฏฺฐานมนสิการวเสน ตุณฺหีภาโว อริโย ตุณฺหีภาโว นาม ฯ โส นาติมญฺญิตพฺโพ กึ กมฺมฏฺฐานานุโยเคนาติ นาวชานิตพฺโพ ฯ อตฺตโน ปฏิรูปํ กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา นิสีทิตพฺพนฺติ อตฺโถ ฯ

น อุปชฺฌาโย ปุจฺฉิตพฺโพติ โกนาโม ตุยฺหํ อุปชฺฌาโยติ น ปุจฺฉิตพฺโพ ฯ เอเสว นโย สพฺพตฺถ ฯ น ชาตีติ ตฺวํ ขตฺติยชาติโย ตฺวํ พฺราหฺมณชาติโยติ เอวํ ชาติ น ปุจฺฉิตพฺพา ฯ น อาคโมติ ทีฆภาณโก ตฺวํ มชฺฌิมภาณโกติ เอวํ อาคโม น ปุจฺฉิตพฺโพ ฯ กุลปเทโส ขตฺติยกุลาทิวเสน เวทิตพฺโพ ฯ อตฺรสฺส เปมํ วา โทโส วาติ อตฺร ปุคฺคเล เอเตสํ การณานํ อญฺญตรวเสน เปมํ วา ภเวยฺย โทโส วา ฯ โน ปริสกปฺปิเยนาติ ปริสกปฺปิเกน ปริสานุวิธายเกน น ภวิตพฺพํ ฯ ยํ ปริสาย รุจฺจติ ตเทว เจเตตฺวา กปฺเปตฺวา น กเถตพฺพนฺติ อตฺโถ ฯ น หตฺถมุทฺธา ทสฺเสตพฺพาติ กเถตพฺเพ จ อกเถตพฺเพ จ สญฺญาชนนตฺถํ หตฺถวิกาโร น กาตพฺโพ ฯ อตฺถํ อนุวิธิยนฺเตนาติ วินิจฺฉยปฏิเวธเมว สลฺลกฺเขนฺเตน อิทํ สุตฺตํ อุปลพฺภติ อิมสฺมึ วินิจฺฉเย อิทํ วกฺขามีติ เอวํ ปริตุลยนฺเตน นิสีทิตพฺพนฺติ อตฺโถ ฯ น จ อาสนา วุฏฺฐาตพฺพนฺติ น อาสนา วุฏฺฐาย สนฺนิปาตมณฺฑเล วิจริตพฺพํ ฯ วินยธเร วุฏฺฐิเต สพฺพา ปริสา วุฏฺฐหติ ฯ น วีติหาตพฺพนฺติ น วินิจฺฉโย หาเปตพฺโพ ฯ น กุมฺมคฺโค เสวิตพฺโพติ น อาปตฺติ ทีเปตพฺพา ฯ อสาหสิเกน ภวิตพฺพนฺติ น สหสา การินา ภวิตพฺพํ ฯ สหสา ทุรุตฺตวจนํ น กเถตพฺพนฺติ อตฺโถ ฯ วจนกฺขเมนาติ ทุรุตฺตวาจํ ขมนสีเลน ฯ หิตปริสกฺกินาติ หิเตสินา หิตคเวสินา ฯ กรุณา จ กรุณาปุพฺพภาโค จ อุปฏฺฐเปตพฺโพติ อยํ ปททฺวเยปิ อธิปฺปาโย ฯ อนสุรุตฺเตนาติ น อสุรุตฺเตน ฯ อสุรุตฺตํ วุจฺจติ วิคฺคาหิกกถาสงฺขาตํ อสุนฺทรวจนํ ตํ น กเถตพฺพนฺติ อตฺโถ ฯ อตฺตา ปริคฺคเหตพฺโพติ วินิจฺฉิตุํ วูปสเมตุํ สกฺขิสฺสามิ นุ โข โนติ เอวํ อตฺตา ปริคฺคเหตพฺโพ ฯ อตฺตโน ปมาณํ ชานิตพฺพนฺติ อตฺโถ ฯ ปโร ปริคฺคเหตพฺโพติ ลชฺชิยา นุ โข อยํ ปริสา สกฺกา สญฺญาเปตุํ อุทาหุ โนติ เอวํ ปโร ปริคฺคเหตพฺโพ ฯ