ปญฺจวคฺควณฺณนา

{๔๘๒} กมฺมวคฺเค ฯ จตุนฺนํ กมฺมานํ นานากรณํ สมถกฺขนฺธเก วุตฺตเมว ฯ กิญฺจาปิ วุตฺตํ อถโข อยํ กมฺมวินิจฺฉโย นาม อาทิโต ปฏฺฐาย วุจฺจมาโน ปากโฏ โหติ ตสฺมา อาทิโต ปฏฺฐาเยเวตฺถ วตฺตพฺพํ วทิสฺสาม ฯ จตฺตารีติ กมฺมานํ คณนปริจฺเฉทวจนเมตํ ฯ กมฺมานีติ ปริจฺฉินฺนกมฺมนิทสฺสนํ ฯ อปโลกนกมฺมํ นาม สีมฏฺฐกสงฺฆํ โสเธตฺวา ฉนฺทารหานํ ฉนฺทํ อาหริตฺวา สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา ติกฺขตฺตุํ สาเวตฺวา กตฺตพฺพกมฺมํ ฯ ญตฺติกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา กตฺตพฺพกมฺมํ ฯ ญตฺติทุติยกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา เอกาย จ อนุสฺสาวนายาติ เอวํ ญตฺติทุติยาย อนุสฺสาวนาย กตฺตพฺพกมฺมํ ฯ ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา ตีหิ จ อนุสฺสาวนาหีติ เอวํ ญตฺติจตุตฺถาหิ ตีหิ อนุสฺสาวนาหิ กตฺตพฺพกมฺมํ ฯ

ตตฺถ อปโลกนกมฺมํ อปโลเกตฺวาว กาตพฺพํ ญตฺติกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพํ ฯ ญตฺติกมฺมมฺปน เอกํ ญตฺตึ ฐเปตฺวาว กาตพฺพํ อปโลกนกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพํ ฯ ญตฺติทุติยกมฺมํ ปน อปโลเกตฺวา กาตพฺพํปิ อตฺถิ อกาตพฺพํปิ อตฺถิ ฯ ตตฺถ สีมาสมฺมติ สีมาสมูหนนํ กฐินทานํ กฐินุทฺธาโร กุฏิวตฺถุเทสนา วิหารวตฺถุ- เทสนาติ อิมานิ ฉ กมฺมานิ ครุกานิ อปโลเกตฺวา กาตุํ น วฏฺฏนฺติ ฯ ญตฺติทุติยกมฺมวาจํ สาเวตฺวาว กาตพฺพานิ ฯ อวเสสา เตรส สมฺมติโย เสนาสนคาหกมตกจีวรทานาทิสมฺมติโย จาติ เอตานิ ลหุกกมฺมานิ อปโลเกตฺวาปิ กาตุํ วฏฺฏนฺติ ฯ ญตฺติกมฺมญตฺติจตุตฺถ- กมฺมวเสน ปน น กาตพฺพเมว ฯ ญตฺติจตุตฺถกมฺมวเสน กยิรมานํ ทฬฺหตรํ โหติ ตสฺมา กาตพฺพนฺติ เอกจฺเจ วทนฺติ ฯ เอวํ ปน สติ กมฺมสงฺกโร โหติ ตสฺมา น กาตพฺพนฺติ ปฏิกฺขิตฺตเมว ฯ สเจ ปน อกฺขรปริหีนํ วา ปทปริหีนํ วา ทุรุตฺตปทํ วา โหติ ตสฺส โสธนตฺถํ ปุนปฺปุนํ วตฺตุํ วฏฺฏติ ฯ อิทํ อกุปฺปกมฺมสฺส ทฬฺหีกมฺมํ โหติ กุปฺปกมฺเม กมฺมํ หุตฺวา ติฏฺฐติ ฯ ญตฺติจตุตฺถ- กมฺมํ ญตฺติญฺจ ติสฺโส จ กมฺมวาจาโย สาเวตฺวาว กาตพฺพํ อปโลกนกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพํ ฯ ปญจหากาเรหิ วิปชฺชนฺตีติ ปญฺจหิ การเณหิ วิปชฺชนฺติ ฯ

{๔๘๓} สมฺมุขากรณียํ กมฺมํ อสมฺมุขา กโรติ วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมนฺติ เอตฺถ อตฺถิ กมฺมํ สมฺมุขากรณียํ อตฺถิ อสมฺมุขากรณียํ ฯ ตตฺถ อสมฺมุขากรณียํ นาม ทูเตน อุปสมฺปทา ปตฺตนิกฺกุชฺชนํ ปตฺตุกฺกุชฺชนํ อุมฺมตฺตกสฺส ภิกฺขุโน อุมฺมตฺตกสมฺมติ เสขานํ กุลานํ เสขสมฺมติ ฉนฺนสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺโฑ เทวทตฺตสฺส ปกาสนียกมฺมํ อปาสาทิยํ ทสฺเสนฺตสฺส ภิกฺขุโน ภิกฺขุนีสงฺเฆน กาตพฺพํ อวนฺทิยกมฺมนฺติ อฏฺฐวิธํ โหติ ฯ ตํ สพพํ ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ อิทํปิ อฏฺฐวิธํ กมฺมํ อสมฺมุขา กตํ สุกตํ โหติ อกุปฺปํ ฯ เสสานิ สพฺพกมฺมานิ สมฺมุขา เอว กาตพฺพานิ ฯ สงฺฆสมฺมุขตา ธมฺมสมฺมุขตา วินยสมฺมุขตา ปุคฺคลสมฺมุขตาติ อิมํ จตุพฺพิธํ สมฺมุขาวินยํ อุปเนตฺวาว กาตพฺพานิ ฯ เอวํ กตานิ หิ สุกตานิ โหนฺติ ฯ เอวํ อกตานิ ปเนตานิ อิมํ สมฺมุขาวินยสงฺขาตํ วตฺถุํ วินา กตตฺตา วตฺถุวิปนฺนานิ นาม โหนฺติ ฯ เตน วุตฺตํ สมฺมุขากรณียํ กมฺมํ อสมฺมุขา กโรติ วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมนฺติ ฯ