อิติ สิถิเล กตฺตพฺเพ ธนิตํ ธนิเต กตฺตพฺเพ สิถิลํ วิมุตฺเต กตฺตพฺเพ นิคฺคหิตํ นิคฺคหิเต กตฺตพฺเพ วิมุตฺตนฺติ อิมานิ จตฺตาริ พฺยญฺชนานิ อนฺโต กมฺมวาจาย กมฺมํ ทูเสนฺติ ฯ เอวํ วทนฺโต หิ อญฺญสฺมึ อกฺขเร วตฺตพฺเพ อญฺญํ วทติ ทุรุตฺตํ กโรตีติ วุจฺจติ ฯ อิตเรสุ ปน ทีฆรสฺสาทีสุ ฉสุ พฺยญฺชเนสุ ทีฆฏฺฐาเน ทีฆเมว รสฺสฏฺฐาเน จ รสฺสเมวาติ เอวํ ยถาฏฺฐาเน ตํ ตเทว อกฺขรํ ภาสนฺเตน อนุกฺกมาคตํ ปเวณึ อวินาเสนฺเตน กมฺมวาจา กาตพฺพา ฯ สเจ ปน เอวํ อกตฺวา ทีเฆ วตฺตพฺเพ รสฺสํ รสฺเส วา วตฺตพฺเพ ทีฆํ วทติ ตถา ครุเก วตฺตพฺเพ ลหุกํ ลหุเก วา วตฺตพฺเพ ครุกํ วทติ สมฺพนฺเธ วา ปน วตฺตพฺเพ ววตฺถิตํ ววตฺถิเต วา วตฺตพฺเพ สมฺพนฺธํ วทติ ฯ เอวํ วุตฺเตปิ กมฺมวาจา น กุปฺปติ ฯ อิมานิ หิ ฉ พฺยญฺชนานิ กมฺมํ น โกเปนฺติ ฯ ยํ ปน สุตฺตนฺติกตฺเถรา ทกาโร ตการมาปชฺชติ ตกาโร ทการมาปชฺชติ จกาโร ชการมาปชฺชติ ชกาโร จการมาปชฺชติ ยกาโร กการมาปชฺชติ กกาโร ยการมาปชฺชติ ตสฺมา ทการาทีสุ วตฺตพฺเพสุ ตการาทิวจนํ น วิรุชฺฌตีติ วทนฺติ ฯ ตํ กมฺมวาจํ ปตฺวา น วฏฺฏติ ฯ ตสฺมา วินยธเรน เนว ทกาโร ตกาโร กาตพฺโพ ฯเปฯ น กกาโร ยกาโร ยถาปาลิยา นิรุตฺตึ โสเธตฺวา ทสวิธาย พฺยญฺชนนิรุตฺติยา วุตฺตโทเส ปริหรนฺเตน กมฺมวาจา กาตพฺพา ฯ อิตรถา หิ สาวนํ หาเปติ นาม ฯ อกาเล วา สาเวตีติ สาวนาย อกาเล อโนกาเส ญตฺตึ ฐเปตฺวา ปฐมํเยว อนุสาวนกมฺมํ กตฺวา ปจฺฉา ญตฺตึ ฐเปติ ฯ อิติ อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ อนุสฺสาวนโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ ฯ

{๔๘๖} สีมโต วิปตฺติยํ ปน อติขุทฺทกสีมา นาม ยา เอกวีสติ ภิกฺขู น คณฺหติ ฯ กุรุนฺทิยํ ปน ยตฺถ เอกวีสติ ภิกฺขู นิสีทิตุํ น สกฺโกนฺตีติ วุตฺตํ ฯ ตสฺมา ยา เอวรูปา สีมา อยํ สมฺมตาปิ อสมฺมตา คามเขตฺตสทิสาว โหติ ฯ ตตฺถ กตํ กมฺมํ กุปฺปติ ฯ เอส นโย เสสสีมาสุปิ ฯ เอตฺถ ปน อติมหตี นาม ยา เกสคฺคมตฺเตนาปิ ติโยชนํ อติกฺกมิตฺวา สมฺมตา โหติ ฯ ขณฺฑนิมิตฺตา นาม อฆฏิตนิมิตฺตา วุจฺจติ ฯ ปุรตฺถิมาย ทิสาย นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา อนุกฺกเมเนว ทกฺขิณาย ปจฺฉิมาย อุตฺตราย จ ทิสาย กิตฺเตตฺวา ปุน ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปุพฺพกิตฺติตํ นิมิตฺตํ ปฏิกิตฺเตตฺวา ฐเปตุํ วฏฺฏติ ฯ เอวํ อขณฺฑนิมิตฺตา โหติ ฯ สเจ ปน อนุกฺกเมน อาหริตฺวา อุตฺตรทิสาย นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา ตตฺเถว ฐเปติ ขณฺฑนิมิตฺตา โหติ ฯ อปราปิ ขณฺฑนิมิตฺตา นาม ยา อนิมิตฺตูปคตํ ตจสารรุกฺขํ วา ขาณุกํ วา ปํสุปุญฺชวาลิกปุญฺชานํ วา อญฺญตรํ อนฺตรา เอกํ นิมิตฺตํ กตฺวา สมฺมตา โหติ ฯ ฉายานิมิตฺตา นาม ยา ปพฺพตฉายาทีนํ ยงฺกิญฺจิ ฉายํ นิมิตฺตํ กตฺวา สมฺมตา โหติ ฯ อนิมิตฺตา นาม ยา สพฺเพน สพฺพํ นิมิตฺตานิ อกิตฺเตตฺวา สมฺมตา โหติ ฯ พหิสีเม ฐิโต สีมํ สมฺมนฺนติ นาม นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา นิมิตฺตานํ พหิ ฐิโต สมฺมนฺนติ ฯ นทิยา สมุทฺเท ชาตสฺสเร สีมํ สมฺมนฺนตีติ เอเตสุ นทีอาทีสุ สมฺมนฺนติ ฯ สา เอวํ สมฺมตาปิ สพฺพา ภิกฺขเว นที อสีมา สพฺโพ สมุทฺโท อสีโม สพฺโพ ชาตสฺสโร อสีโมติ วจนโต อสมฺมตาว โหติ ฯ สีมาย สีมํ สมฺภินฺทตีติ อตฺตโน สีมาย ปเรสํ สีมํ สมฺภินฺทติ ฯ อชฺโฌตฺถรตีติ อตฺตโน สีมาย ปเรสํ สีมํ อชฺโฌตฺถรติ ฯ ตตฺถ ยถา สมฺเภโท จ อชฺโฌตฺถรณํ จ โหติ ฯ ตํ สพฺพํ อุโปสถกฺขนฺธเก วุตฺตเมว ฯ อิติ อิมา เอกาทสปิ สีมา อสีมา คามเขตฺตสทิสา เอว ฯ ตาสุ นิสีทิตฺวา กตํ กมฺมํ กุปฺปติ ฯ เตน วุตฺตํ อิเมหิ เอกาทสหิ อากาเรหิ สีมโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺตีติ ฯ