{๒} ปุจฺฉาวิสฺสชฺชเน ปน ยนฺเตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปฐมํ ปาราชิกนฺติ อิทํ เกวลํ ปุจฺฉาย อาคตสฺส อาทิปทสฺส ปจฺจุทฺธรณมตฺตเมว ฯ กตฺถ ปญฺญตฺตนฺติ เวสาลิยา ปญฺญตฺตํ กํ อารพฺภาติ สุทินฺนํ กลนฺทปุตฺตํ อารพฺภาติ- เอวมาทินา ปน นเยน ปุนปิ เอตฺถ เอเกกํ ปทํ ปุจฺฉิตฺวาว วิสฺสชฺชิตํ ฯ เอกา ปญฺญตฺตีติ โย ปน ภิกฺขุ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺย ปาราชิโก โหติ อสํวาโสติ อยํ ปญฺญตฺติ เอกา ปญฺญตฺติ ฯ เทฺว อนุปฺปญฺญตฺติโยติ อนฺตมโส ติรจฺฉานคตายปีติ จ สิกฺขํ อปจฺจกฺขายาติ จ มกฺกฏีวชฺชีปุตฺตกวตฺถูนํ วเสน วุตฺตา อิมา เทฺว อนุปฺปญฺญตฺติโย ฯ เอตฺตาวตา อตฺถิ ตตฺถ ปญฺญตฺติ อนุปฺปญฺญตฺติ อนุปฺปนฺนปญฺญตฺตีติ อิมิสสา ปุจฺฉาย เทฺว โกฏฺฐาสา วิสฺสชฺชิตา โหนฺติ ฯ ตติยํ วิสฺสชฺเชตุํ ปน อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ ตสฺมึ นตฺถีติ วุตฺตํ ฯ อยํ หิ อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ นาม อนุปฺปนฺเน โทเส ปญฺญตฺตา ฯ สา อฏฺฐครุธมฺมวเสน ภิกฺขุนีนํเยว อาคตา อญฺญตฺร นตฺถิ ตสฺมา วุตฺตํ อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ ตสฺมึ นตฺถีติ ฯ สพฺพตฺถ ปญฺญตฺตีติ มชฺฌิมเทเส เจว ปจฺจนฺติมชนปเทสุ จ สพฺพตฺถ ปญฺญตฺติ ฯ วินยธรปญฺจเมน คเณ อุปสมฺปทา คณงฺคณุปาหนา ธุวนหานํ จมฺมตฺถรณนฺติ อิมานิ หิ จตฺตาริ สิกฺขาปทานิ มชฺฌิมเทเสเยว ปญฺญตฺตานิ ฯ เอตฺเถว เอเตหิ อาปตฺติ โหติ น ปจฺจนฺติมชนปเทสุ ฯ เสสานิ สพฺพาเนว สพฺพตฺถ ปญฺญตฺติ นาม ฯ สาธารณปญฺญตฺตีติ ภิกฺขูนญฺเจว ภิกฺขุนีนญฺจ สาธารณปญฺญตฺติ ฯ สุทฺธภิกฺขูนเมว หิ สุทฺธภิกฺขุนีนํ วา ปญฺญตฺตสิกฺขาปทํ อสาธารณปญฺญตฺติ นาม โหติ ฯ อิทํ ปน ภิกฺขู อารพฺภ อุปฺปนฺเน วตฺถุสฺมึ ยา ปน ภิกฺขุนี ฉนฺทโส เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺย อนฺตมโส ติรจฺฉานคเตปิ ปาราชิกา โหติ อสํวาสาติ ภิกฺขุนีนํปิ ปญฺญตฺตํ ฯ วินีตกถามตฺตเมว หิ ตาสํ นตฺถิ ฯ สิกฺขาปทํ ปน อตฺถิ ฯ เตน วุตฺตํ สาธารณ- ปญฺญตฺตีติ ฯ อุภโต ปญฺญตฺติยมฺปิ เอเสว นโย ฯ พฺยญฺชนมตฺตเมว หิ เอตฺถ นานํ ฯ ภิกฺขูนํปิ ภิกฺขุนีนํปิ สาธารณตฺตา สาธารณ- ปญฺญตฺติ อุภินฺนํปิ ปญฺญตฺตตฺตา อุภโต ปญฺญตฺตีติ ฯ อตฺเถ ปน เภโท นตฺถิ ฯ นิทาโนคธนฺติ ยสฺส สิยา อาปตฺติ โส อาวิกเรยฺยาติ เอตฺถ สพฺพาปตฺตีนํ อนุปวิฏฺฐตฺตา นิทาโนคธํ นิทาเน อนุปวิฏฺฐนฺติ อตฺโถ ฯ ทุติเยน อุทฺเทเสนาติ นิทาโนคธํ นิทานปริยาปนฺนมฺปิ สมานํ ตตฺรีเม จตฺตาโร ปาราชิกา ธมฺมาติ- อาทินา ทุติเยน เนว อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ ฯ จตุนฺนํ วิปตฺตีนนฺติ สีลวิปตฺติอาทีนํ ฯ ปฐมา หิ เทฺว อาปตฺติกฺขนฺธา สีลวิปตฺติ นาม ฯ อวเสสา ปญฺจ อาจารวิปตฺติ นาม มิจฺฉาทิฏฺฐิ จ อนฺตคาหิกทิฏฺฐิ จ ทิฏฺฐิวิปตฺติ นาม อาชีวเหตุ ปญฺญตฺตานิ ฉ สิกฺขาปทานิ อาชีววิปตฺติ นาม ฯ อิติ อิมาสํ จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ อิทํ ปาราชิกํ สีลวิปตฺติ นาม โหติ ฯ เอเกน สมุฏฺฐาเนนาติ ทฺวงฺคิเกน เอเกน สมุฏฺฐาเนน ฯ เอตฺถ หิ จิตฺตํ องฺคํ โหติ กาเยน ปน อาปตฺตึ อาปชฺชติ ฯ เตน วุตฺตํ กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐาตีติ ฯ ทฺวีหิ สมเถหีติ อาปนฺโนสีติ สมฺมุขา ปุจฺฉิยมาโน อาม อาปนฺโนมฺหีติ ปฏิชานาติ ฯ ตาวเทว ภณฺฑนกลหวิคฺคหา วูปสนฺตา โหติ สกฺกา จ โหติ ตํ ปุคฺคลํ อปเนตฺวา อุโปสโถ วา ปวารณา วา กาตุํ อิติ สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิญฺญาตกรเณน จาติ ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมติ ฯ น จ ตปฺปจฺจยา โกจิ อุปทฺทโว โหติ ฯ ยํ ปน อุปริ ปญฺญตฺติวคฺเค กตเมน สมเถน สมฺมตีติ วุตฺตํ ตํ สมถํ โอตาเรตฺวา อนาปตฺติ กาตุํ น สกฺกาติ อิมมตฺถํ สนฺธาย วุตฺตํ ฯ ปญฺญตฺติ วินโยติ โย ปน ภิกฺขูติอาทินา นเยน วุตฺตมาติกา ปญฺญตฺติ วินโยติ อตฺโถ ฯ วิภตฺตีติ ปทภาชนํ วุจฺจติ ฯ วิภตฺตีติ วิภงฺคสฺเสตํ นามํ ฯ อสํวโรติ วีติกฺกโม ฯ สํวโรติ อวีติกฺกโม ฯ เยสํ วตฺตตีติ เยสํ วินยปิฏกํ จ อฏฺฐกถา จ สพฺพา ปคุณาติ อตฺโถ ฯ เต ธาเรนฺตีติ เต เอตํ ปฐมปาราชิกํ ปาลิโต จ อตฺถโต จ ธาเรนฺติ ฯ น หิ สกฺกา สพฺพํ วินยปิฏกํ อชานนฺเตน เอตสฺส อตฺโถ ชานิตุนฺติ ฯ เกนาภฏนฺติ อิทํ ปฐมํ ปาราชิกํ ปาลิวเสน จ อตฺถวเสน จ ยาวอชฺชตนกาลํ เกน อานีตํ ฯ ปรมฺปราภฏนฺติ ปรมฺปราย อานีตํ ฯ {๓} อิทานิ ยาย ปรมฺปราย อานีตํ ตํ ทสฺเสตุํ อุปาลิทาสโก เจวาติอาทินา นเยน โปราณเกหิ มหาเถเรหิ คาถาโย ฐปิตา ฯ ตตฺถ ยํ วตฺตพฺพํ ตํ นิทานวณฺณนายเมว วุตฺตํ ฯ อิมินา นเยน ทุติยปาราชิกาทีสุ ปุจฺฉาวิสฺสชฺชเนสุปิ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพติ ฯ