ตสฺมึ ปน ทิวเส ภควา ปุเรภตฺตกิจฺจํ ราชคเห ปริโยสาเปตฺวา ปจฺฉาภตฺเต มคฺคํ อาคโต, ปุริมยาเม ภิกฺขูนํ กมฺมฏฺฐานํ กเถตฺวา มชฺฌิมยาเม เทวตานํ ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตฺวา ปจฺฉิมยาเม จงฺกมํ อารุยฺห จงฺกมมาโน ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ อิมํ สพฺพญฺญุตญาณํ อารพฺภ ปวตฺตํ กถํ สพฺพญฺญุตญาเณเนว สุตฺวา อญฺญาสีติ. เตน วุตฺตํ "ปจฺฉิมยามกิจฺจํ กโรนฺโต อญฺญาสี"ติ.
ญตฺวา จ ปนสฺส เอตทโหสิ "อิเม ภิกฺขู มยฺหํ สพฺพญฺญุตญานํ อารพฺภ คุณํ กเถนฺติ, เอเตสญฺจ สพฺพญฺญุตญาณกิจจํ น ปากฏํ, มยฺหเมว ปากฏํ, มยิ ปน คเต เอเต อตฺตโน กถํ นิรนฺตรํ อาโรเจสฺสนฺติ, ตโต เนสํ อหํ ตํ อตฺถุปฺปตฺตึ กตฺวา ติวิธํ สีลํ วิภชนฺโต ทฺวาสฏฺฐิยา ฐาเนสุ อปฺปฏิวตฺติยํ สีหนาทํ นทนฺโต ปจฺจยาการํ สโมธาเนตฺวา พุทฺธคุเณ ปากเฏฺ กตฺวา สิเนรุํ อุกฺขิปนฺโต วิย, สุวณฺณกูเฏน ๑- นภํ ปหรนฺโต วิย จ ทสสหสฺสีโลกธาตุกมฺปนํ พฺรหฺมชาลสุตฺตนฺตํ อรหตฺตนิกูเฏน นิฏฺฐาเปนฺโต เทเสสฺสามิ, สา เม เทสนา ปรินิพฺพุตสฺสาปิ ปญฺจวสฺสสหสฺสานิ สตฺตานํ อมตมหานิพฺพานํ สมฺปาปิกา ภวิสฺสตี"ติ. เอวํ จินฺเตตฺวา เยน มณฺฑลมาโฬ เตนุปสงฺกมีติ. เยนาติ เยน ทิสาภาเคน โส อุปสงฺกมิตพฺโพ. ภุมฺมตฺเถ วา เอตํ กรณวจนํ, ยสฺมึ ปเทเส โส มณฺฑลมาโฬ, ตตฺถ คโตติ อยเมตฺถตฺโถ.
ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทีติ พุทฺธกาเล กิร ยตฺถ ยตฺถ เอโกปิ ภิกฺขุ วิหรติ, สพฺพตฺถ พุทฺธาสนํ ปญฺญตฺตเมว โหติ. กสฺมา? ภควา กิร อตฺตโน สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา ผาสุกฏฺฐาเน วิหรนฺเต มนสิกโรติ "อสุโก มยฺหํ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา คโต สกฺขิสฺสติ ๒- นุโข วิเสสํ นิพฺพตฺเตตุํ โน วา"ติ. อถ นํ ปสฺสติ กมฺมฏฺฐานํ วิสฺสชฺเชตฺวา อกุสลวิตกฺกํ วิตกฺกยมานํ, ตโต "กถํ หิ นาม มาทิสสฺส สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา วิหรนฺตํ อิมํ กุลปุตฺตํ อกุสลวิตกฺกา อภิภวิตฺวา อนมตคฺเค วฏฺฏทุกฺเข สํสีเทสฺสนฺตี"ติ ๓- ตสฺส อนุคฺคหตฺถํ ตตฺเถว อตฺตานํ ทสฺเสตฺวา ตํ กุลปุตฺตํ โอวทิตฺวา อากาสํ อุปฺปติตฺวา ปุน อตฺตโน วสนฏฺฐานเมว คจฺฉติ. อเถวํ โอวทิยมานา เต ภิกฺขู จินฺตยึสุ "สตฺถา อมฺหากํ มนํ ชานิตฺวา อาคนฺตฺวา อมฺหากํ สมีเป ฐิตํเยว อตฺตานํ ทสฺเสติ, ตสฺมึ ขเณ `ภนฺเต อิธ นิสีทถ, อิธ นิสีทถา'ติ อาสนปริเยสนํ นาม ภาโร"ติ, เต อาสนํ ปญฺญาเปตฺวาว วิหรนฺติ. ยสฺส ปีฐํ อตฺถิ, โส ตํ ปญฺญเปติ. ยสฺส นตฺถิ, โส มญฺจํ วา ผลกํ วา กฏฺฐํ วา ปาสาณํ วา วาลุกาปุญฺชํ ๔- วา ปญฺญเปติ. ตํ อลภมานา ปุราณปณฺณานิปิ สงฺกฑฺฒิตฺวา ตตฺเถว ปํสุกูลํ ปตฺถริตฺวา