อปิเจตฺถ สเทวกวจเนน อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉทโต สพฺพสฺส โลกสฺส สจฺฉิกตภาวมาห. ตโต เยสํ อโหสิ "มาโร มหานุภาโว ฉกามาวจริสฺสโร วสวตฺตี, กึ โสปิ เอเตน สจฺฉิกโต"ติ, เตสํ วิมตึ วิธมนฺโต "สมารกนฺ"ติ อาห. เยสํ ปน อโหสิ "พฺรหฺมา มหานุภาโว เอกงฺคุลิยา เอกสฺมึ จกฺกวาฬสหสฺเส อาโลกํ ผรติ, ทฺวีหิ ฯเปฯ ทสหิ องฺคุลีหิ ทสสุ จกฺกวาฬสหสฺเสสุ อาโลกํ ผรติ, อนุตุตรญฺจ ฌานสมาปตฺติสุขํ ปฏิสํเวเทติ, กึ โสปิ สจฺฉิกโต"ติ, เตสํ วิมตึ วิธมนฺโต "สพฺรหฺมกนฺ"ติ อาห. ตโต เย จินฺเตสุํ ๑- "ปุถุสมณพฺราหฺมณา สาสนสฺส ปจฺจตฺถิกา, กึ เตปิ สจฺฉิกตา"ติ, เตสํ วิมตึ วิธมนฺโต "สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชนฺ"ติ อาห. เอวํ อุกฺกฏฺฐุกฺกฏฺฐฏฺฐานํ ๒- สจฺฉิกตภาวํ ปกาเสตฺวา อถ สมฺมติเทเว, อวเสสมนุสฺเส จ อุปาทาย อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉทวเสน เสสสตฺตโลกสฺส สจฺฉิกตภาวํ ปกาเสนฺโต "สเทวมนุสฺสนฺ"ติ อาห. อยเมตฺถ วิภาวนานุกฺกโม ๓-

โปราณา ปนาหุ:- สเทวกนฺติ เทเวหิ สทฺธึ อวเสสโลกํ. สมารกนฺติ มาเรน สทฺธึ อวเสสโลกํ. สพฺรหฺมกนฺติ พฺรเหฺมหิ สทฺธึ อวเสสโลกํ. เอวํ สพฺเพปิ ติภวุปเค สตฺเต ตีหากาเรหิ ตีสุ ปเทสุ ปกฺขิปิตฺวา ปุน ทฺวีหิ ปเทหิ ปริยาทิยนฺโต "สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสนฺ"ติ อาห. เอวํ ปญฺจหิปิ ปเทหิ เตน เตนากาเรน เตธาตุกเมว ปริยาทินฺนนฺติ.

สยํ อภิญญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทตีติ เอตฺถ ปน สยนฺติ สามํ อปรเนยฺโย หุตฺวา. อภิญฺญาติ อภิญฺญาย, อธิเกน ญาเณน ญตฺวาติ อตฺโถ. สจฺฉิกตฺวาติ ปจฺจกฺขํ กตฺวา, เอเตน อนุมานาทิปฏิกฺเขโป กโต โหติ. ปเวเทตีติ โพเธติ ญาเปติ ๔- ปกาเสติ.

โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ ฯเปฯ ปริโยสานกลฺยาณนฺติ โส ภควา สตฺเตสุ การุญฺญตํ ปฏิจฺจ หิตฺวาปิ อนุตฺตรํ ๕- วิเวกสุขํ ธมฺมํ เทเสติ,