@๔ ฉ.ม. วฑฺฒินีติ ๕ ฉ.ม. จิณฺณวสีภาวํ.

วิปสฺสนาญาณกถา (๑)

[๒๓๔] โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ฯเปฯ อาเนญฺชปฺปตฺเตติ โส จุททสหากาเรหิ อฏฺฐสุ สมาปตฺตีสุ จิณฺณวสีภาโว ภิกฺขูติ ทสฺเสติ. เสสเมตฺถ วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรตีติ เอตฺถ ญาณทสฺสนฺติ มคฺคญาณํปิ วุจฺจติ ผลญาณํปิ, สพฺพญฺญุตญาณํปิ, ปจฺจเวกฺขณญาณํปิ, วิปสฺสนาญาณํปิ. "กินฺนุโข อาวุโส ญาณทสฺสนวิสุทฺธตฺถํ ภควติ พฺรหฺจริยํ วุสฺสตี"ติ ๑- หิ เอตฺถ มคฺคญาณํ ญาณทสฺสนฺติ วุตฺตํ. "อยมญฺโญ อุตฺตริมนุสฺสธมฺโม อลมริยญาณทสฺสนวิเสโส อธิคโต ผาสุวิหาโร"ติ ๒- เอตฺถ ผลญาณํ. "ภควโตปิ โข ญาณทสฺสนํ `อุทปาทิ สตฺตาหกาลกโต อาฬาโร กาลาโม"ติ ๓- เอตฺถ สพฺพญฺญุตญาณํ. "ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ อกุปฺปา เม วิมุตฺติ, อยมนฺติมา ชาตี"ติ ๔- เอตฺถ ปจฺจเวกฺขณญาณํ. อิธ ปน "ญาณทสฺสนาย จิตฺตนฺ"ติ อิทํ วิปสฺสนาญาณํ "ญาณทสฺสนนฺ"ติ วุตฺตํ ๕-

อภินีหรตีติ วิปสฺสนาญาณสฺส นิพฺพตฺตนตฺถาย ตนฺนินฺนํ ตปฺโปณํ ตปฺปพฺภารํ กโรติ. รูปีติ อาทีนํ อตฺโถ วุตฺโตเยว. โอทนกุมฺมาสูปจโยติ โอทเนน เจว กุมฺมาเสน จ อุปจิโต วฑฺฒิโต. อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทนวิทฺธํสนธมฺโมติ หุตฺวา อภาวฏฺเฐน อนิจฺจธมฺโม, ทุคฺคนฺธวิฆาตตฺถาย ตนุวิเลปเนน อุจฺฉาทนธมฺโม, องฺคปจฺจงฺคาพาธวิโนทนตฺถาย ขุทฺทกสมฺพาหเนน ปริมทฺทนธมฺโม, ทหรกาเล วา อูรูสุ สยาเปตฺวา คพฺภาวาเสน ทุสฺสณฺฐิตานํ วินามิตานํ ๖- เตสํ เตสํ องฺคานํ สณฺฐานสมฺปาทนตฺถํ อญฺชนปีฬนาทิวเสน ๗- ปริมทฺทนธมฺโม. เอวํ ปริหริโตปิ เภทนวิทฺธํสนธมฺโม ภิชฺชติ เจว วิกีรติ จ, เอวํสภาโวติ อตฺโถ. ตตฺถ รูปี จาตุมฺมหาภูติโกติอาทีสุ ฉหิ ปเทหิ สมุทโย กถิโต, อนิจฺจปเทน สทฺธึ ปจฺฉิเมหิ ทฺวีหิ อตฺถงฺคโม. เอตฺถ นิสฺสิตํ เอตฺถ ปฏิพทฺธนฺติ เอตฺถ จาตุมฺมหาภูติเก กาเย นิสฺสิตญฺจ ปฏิพทฺธญฺจ.