[๒๗๙] เอตฺถ จ ภควา จรณปริยาปนฺนมฺปิ ติวิธํ สีลํ วิภชนฺโต "อิทมสฺส โหติ จรณสฺมินฺ"ติ อนิยฺยาเตตฺวา "อิทํปิสฺส โหติ สีลสฺมินฺ"ติ สีลวเสเนว นิยฺยาเตสิ. กสฺมา? ตสฺสปิ หิ กิญฺจิ กิญฺจิ สีลํ อตฺถิ, ตสฺมา จรณวเสน นิยฺยาติยมาเน "มยํปิ จรณสมฺปนฺนา"ติ ตตฺถ ตตฺเถว ลคฺเคยฺย. ยํ

เปฯ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อิทํปิสฺส โหติ จรณสฺมินฺ"ติ อาทิมาห. เอตฺตาวตา อฏฺฐปิ สมาปตฺติโย "จรณนฺ"ติ นิยฺยาติตา โหนฺติ, วิปสฺสนาญาณโต ปน ปฏฺฐาย อฏฺฐวิธาปิ ปญฺญา "วิชฺชา"ติ นิยฺยาติตา.

จตุอปายมุขกถาวณฺณนา

[๒๘๐] อปายมุขานีติ วินาสมุขานิ. อนภิสมฺภุณมาโนติ อสมฺปาปุณนฺโต, อวิสหมาโน วา. ขาริวิธมาทายาติ เอตฺถ ขารีติ อรณีกมณฺฑลุ สูจิจามราทโย ๒- ตาปสปริกฺขารา. วิโธติ กาโช. ตสฺมา ขาริภริตํ กาชมาทายาติ อตฺโถ. เย ปน "ขาริวิวิธนฺ"ติ ปฐนฺติ, เต "ขารีติ กาชสฺส นามํ, วิวิธนฺติ พหุกมณฺฑลุอาทิปริกฺขารนฺ"ติ วณฺณยนฺติ. ปวตฺตผลโภชโนติ ปติตผลโภชโน. ปริจารโกติ กปฺปิยกรณปตฺตปฏิคฺคหณปาทโธวนาทิวตฺตกรณวเสน ปริจารณโก. กามญฺจ คุณาธิโกปิ ขีณาสวสามเณโร ปุถุชฺชนภิกฺขุ โนวุตฺตนเยน ปริจารโก โหติ, อยํ ปน น ตาทิโส คุณวเสนปิ เวยฺยาวจฺจกรณวเสนปิ ลามโกเยว.