๔. โสณทณฺฑสุตฺต

[๓๐๐] เอวมฺเม สุตํ ฯเปฯ องฺเคสูติ โสณทณฺฑสุตฺตํ. ตตฺรายมนุปุพฺพปทวณฺณนา:- องฺเคสูติ องฺคา นาม องฺคปาสาทิกตาย เอวํ ลทฺธโวหารา ชานปทิโน ราชกุมารา, เตสํ นิวาโส เอโกปิ ชนปโท รุฬฺหิสทฺเทน องฺคาติ วุจฺจติ, ตสฺมึ องฺเคสุ ชนปเท. จาริกนฺติ อิธาปิ อตุริตจาริกาเจว นิพทฺธจาริกา จ อธิปฺเปตา. ตทา กิร ภควโต ทสสหสฺสีโลกธาตุํ โอโลเกนฺตสฺส โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ ญาณชาลสฺส อนฺโต ปญฺญายิตฺถ. อถ ภควา "อยํ พฺราหฺมโณ มยฺหํ ญาณชาเล ปญฺญายติ, อตฺถิ นุขฺวาสฺสูปนิสฺสโย"ติ วีมํสนฺโต อทฺทส "มยิ ตตฺถ คเต เอตสฺส อนฺเตวาสิโน ทฺวาทสหากาเรหิ พฺราหฺมณสฺส วณฺณํ ภาสิตฺวา มม สนฺติเก อาคนฺตุํ น ทสฺสนฺติ. โส ปน เตสํ วาทํ ภินฺทิตฺวา เอกูนตึสายากาเรหิ มม วณฺณํ ภาเสตฺวา มํ อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉิสฺสติ. โส ปญฺหาวิสฺสชฺชนปริโยสาเน สรณํ คมิสฺสตี"ติ, ทิสฺวา ปญฺจสตภิกฺขุปริวาโร ตํ ชนปทํ ปฏิปนฺโน. เตน วุตฺตํ "องฺเคสุ จาริกํ จรมาโน ฯเปฯ เยน จมฺปา ตทวสรี"ติ.

คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเรติ ตสฺส จมฺปานครสฺส อวิทูเร คคฺคราย นาม ราชมเหสิยา ๑- ขณิตตฺตา คคฺคราติ ลทฺธโวหารา โปกฺขรณี อตฺถิ, ตสฺสา ตีเร สมนฺตโต นีลาทิปญฺจวณฺณกุสุมปฏิมณฺฑิตํ มหนฺตํ จมฺปากวนํ. ๒- ตสฺมึ ภควา กุสุมคนฺธสุคนฺเธ จมฺปากวเน วิหรติ. ตํ สนฺธาย "คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร"ติ วุตฺตํ.

มาคเธน เสนิเยน พิมฺพิสาเรนาติ เอตฺถ โส ราชา มคธานํ อิสฺสรตฺตา มาคโธ. มหติยา เสนาย สมนฺนาคตตฺตา เสนิโย. พิมฺพีติ สุวณฺณํ ตสฺมา สารสุวณฺณสทิสวณฺณตาย ๓- พิมฺพิสาโรติ วุจฺจติ.