[๓๑๗] ตโต ภควา "กถิเต ๒- พฺราหฺมเณน ปเญฺห ๒- กึ ปเนตฺถ ปติฏฺฐาตุํ สกฺขิสฺสติ น สกฺขิสฺสตี"ติ ตสฺส วีมํสนตฺถํ "อิเมสํ ปน พฺราหฺมณา"ติ อาทิมาห. สีลปริโธตาติ สีลปริสุทฺธา. ยตฺถ สีลํ ตตฺถ ปญฺญาติ ยสฺมึ ปุคฺคเล สีลํ, ตตฺเถว ปญฺญา, กุโต ทุสฺสีเล ปญฺญา. ปญฺญารหิเต วา ชเฬ เอฬมูเค กุโต สีลนฺติ. สีลปญฺญาณนฺติ สีลญฺจ ปญฺญาณญฺจ สีลปญฺญาณํ. ปญฺญาณนฺติ ปญฺญาเยว. "เอวเมตํ พฺราหฺมณา"ติ ภควา พฺราหฺมณสฺส วจนํ อนุชานนฺโต อาห. ตตฺถ สีลปริโธตา ปญฺญาติ จตุปาริสุทฺธิสีเลน โธตา. กถํ ปน สีเลน ปญฺญํ โธวตีติ? ยสฺส ปุถุชฺชนสฺส สีลํ สฏฺฐิอสีติ วสฺสานิ อขณฺฑํ โหติ, โส มรณกาเลปิ สพฺพกิเลเส ฆาเตตฺวา ๓- สีเลน ปญฺญํ โธวิตฺวา อรหตฺตํ คณฺหาติ. กนฺทรสาลปริเวเณ มหาสฏฺฐิวสฺสตฺเถโร วิย. เถเร กิร มรณมญฺเจ นิปชฺชิตฺวา พลวเวทนาย นิตฺถุนนฺเต ติสฺสวสภมหาราชา ๔- "เถรํ ปสฺสิสฺสามี"ติ คนฺตฺวา

@๓ ม. ฌาเปตฺวา ๔ ฉ.ม. ติสฺสมหาราชา, อิ. วสภมหาราชา. ปริเวณทฺวาเร ฐิโต ตํ สทฺทํ สุตฺวา ปุจฺฉิ "กสฺส สทฺโท อยนฺ"ติ. เถรสฺส นิตฺถุนนสทฺโทติ. "ปพฺพชฺชาย สฏฺฐิวสฺเสน เวทนาปริคฺคหมตฺตํปิ น กตํ, นทานิ นํ วนฺทิสฺสามี"ติ นิวตฺติตฺวา มหาโพธึ วนฺทิตุํ คโต. ตโต อุปฏฺฐากทหโร เถรํ อาห "กินฺโน ภนฺเต ลชฺชาเปถ, สทฺโธปิ ราชา วิปฺปฏิสารี หุตฺวา `น วนฺทิสฺสามี'ติ คโต"ติ. กสฺมา อาวุโสติ? ตุมฺหากํ นิตฺถุนนสทฺทํ สุตฺวาติ. "เตนหิ เม โอกาสํ กโรถา"ติ วตฺวา เวทนํ วิกฺขมฺภิตฺวา อรหตฺตํ ปตฺวา ทหรสฺส สญฺญํ อทาสิ "คจฺฉาวุโส, อิทานิ ราชานํ อเมฺห วนฺทาเปหี"ติ. ทหโร คนฺตฺวา "อิทานิ กิร เถรํ วนฺทถา"ติ อาห. ราชา สุํสุมารปติเตน ๑- เถรํ วนฺทนฺโต "นาหํ อยฺยสฺส อรหตฺตํ วนฺทามิ, ปุถุชฺชนภูมิยํ ปน ฐตฺวา รกฺขิตสีลเมว วนฺทามี"ติ อาห, เอวํ สีเลน ปญฺญํ โธวติ นาม. ยสฺส ปน อพฺภนฺตเร สีลสํวโร นตฺถิ, อุคฺฆฏิตญฺญุตาย ปน จตุปฺปทิกคาถาปริโยสาเน ปญฺญาย สีลํ โธวิตฺวา สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปาปุณาติ. อยํ ปญฺญาย สีลํ โธวติ นาม, เสยฺยถาปิ สนฺตติมหามตฺโต.

[๓๑๘] กตมํ ปน ตํ พฺราหฺมณาติ กสฺมา อาห? ภควา กิร จินฺเตสิ "พฺราหฺมณา พฺราหฺมณสมเย ปญฺจสีลานิ `สีลนฺ'ติ ปญฺญาเปนฺติ, เวทตฺตยอุคฺคหณปญฺญํ `ปญฺญา'ติ" ๒- ปญฺญาเปนฺติ. อุปริวิเสสํ น ชานนฺติ, ยนฺนูนาหํ พฺราหฺมณสฺส อุตฺตริวเสสภูตํ มคฺคสีลํ, ผลสีลํ, มคฺคปญฺญํ, ผลปญฺญญฺจ ทสฺเสตฺวา อรหตฺตกูเฏน เทสนํ นิฏฺฐาเปยฺยนฺติ. อถ นํ กเถตุกมฺยตาย ปุจฺฉนฺโต "กตมํ ปน ตํ พฺราหฺมณ สีลํ, กตมา สา ปญฺญา"ติ อาห. อถ พฺราหฺมโณ "มยา สกสมยวเสน ปโญฺห วิสฺสชฺชิโต. สมโณ ปน มํ โคตโม ปุน นิวตฺติตฺวา ปุจฺฉติ, อิทานิสฺสาหํ จิตฺตํ ปริโตเสตฺวา วิสฺสชฺชิตุํ สกฺกุเณยฺยํ วา น วา, สเจ น สกฺขิสฺสํ, ปฐมํ อุปฺปนฺนาปิ เม ลชฺชา ภิชฺชิสฺสติ. อสกฺโกนฺตสฺส ปน `น สกฺโกมี'ติ วจเน โทโส นตฺถี"ติ ปุน นิวตฺติตฺวา ภควโตเยว ภารํ กโรนฺโต "เอตฺตกปรมาว มยนฺ"ติอาทิมาห. ตตฺถ เอตฺตกปรมาติ เอตฺตกํ สีลปญฺญาณนฺติ วจนเมว ปรมํ อมฺหากํ, เต มยํ เอตฺตกปรมา, อิโต ปรํ เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺถํ น ชานามาติ อตฺโถ.