มหาวิชิตราชยญฺญกถาวณฺณนา

[๓๓๖] ภูตปุพฺพนฺติ อิทํ ภควา ปฐวีคตํ นิธึ อุทฺธริตฺวา ปุรโต ราสึ กโรนฺโต วิย ภวปฏิจฺฉนฺนํ ปุพฺพจริตํ ๒- ทสฺเสนฺโต อาห. มหาวิชิโตติ โส กิร สาครปริยนฺตํ มหนฺตํ ปฐวีมณฺฑลํ วิชินิ, อิติ มหนฺตํ วิชิตมสฺสาติ "มหาวิชิโต"เตฺวว สงฺขฺยํ อคมาสิ. อฑฺโฒติ อาทีสุ โย โกจิ อตฺตโน สนฺตเกน วิภเวน อฑฺโฒ โหติ, อยํ ปน น เกวลํ อฑฺโฒเยว, มหทฺธโน มหตา อปริมาณสงฺเขฺยน ธเนน สมนฺนาคโต. ปญฺจกามคุณวเสน มหนฺตา โอฬารา โภคา อสฺสาติ มหาโภโค. ปิณฺฑปิณฑวเสน เจว สุวณฺณมาสกรชตมาสกาทิวเสน จ ชาตรูปรชตสฺส ปหูตตาย ปหูตชาตรูปรชโต, อเนกโกฏิสงฺเขฺยน ชาตรูปรชเตน สมนฺนาคโตติ อตฺโถ. วิตฺตีติ ตุฏฺฐิ, วิตฺติยา อุปกรณํ วิตฺตูปกรณํ, ตุฏฺฐิการณนฺติ อถฺโถ. ปหูตํ นานาวิธาลงฺการสุวณฺณรชตภาชนาทิเภทํ วิตฺตูปกรณมสฺสาติ

ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโรติ โกโส วุจฺจติ ภณฺฑาคารํ, นิทหิตฺวา ฐปิเตน ธเนน ปริปุณฺณโกโส, ธญฺเญน ปริปุณฺณโกฏฺฐาคาโรติ อตฺโถ. อถวา จตุพฺพิโธ โกโส หตฺถี อสฺสา รถา ปตฺตีติ. โกฏฺฐาคารํ ติวิธํ ธนโกฏฺฐาคารํ ธญฺญโกฏฺฐาคารํ วตฺถโกฏฐาคารนฺติ, ตํ สพฺพํปิ ปริปุณฺณมสฺสาติ ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโร. อุทปาทีติ อุปฺปชฺชิ. อยํ กิร ราชา เอกทิวสํ รตนวิโลกนจาริกํ นาม นิกฺขนฺโต. โส ภณฺฑาคาริกํ ปุจฺฉิ "ตาต อิทํ เอวํ พหุธนํ เกน สํฆริตนฺ"ติ? ตุมฺหากํ ปิตุปิตามหาทีหิ ยาว สตฺตมา กุลปริวฏฺฏาติ. อิทํ ปน ธนํ สํฆริตฺวา เต กุหึ คตาติ. สพฺเพว เต เทว มรณวสํ คตาติ. ๑- อตฺตโน ธนํ อคฺคเหตฺวาว คตาติ. ๒- เทว กึ วเทถ, ธนํ นาเมตํ ปหาย คมนียเมว, โน อาทาย คมนียนฺติ. อถ ราชา นิวตฺติตฺวา สิรีคพฺเภ นิสินฺโน "อธิคตา โข เม"ติ อาทีนิ จินฺเตสิ. เตน วุตฺตํ เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทีติ.