อริยอฏฺฐงฺคิกมคฺควณฺณนา

[๓๗๔-๓๗๕] อิทํ สุตฺวา ลิจฺฉวิราชา ๑- จินฺเตสิ "อยํ วรธมฺโม ๒- น สกุเณน วิย อุปฺปติตฺวา นาปิ โคธาย วิย อุเรน คนฺตฺวา สกฺกา ปฏิวิชฺฌิตุํ, อทฺธา ปน อิมํ ปฏิวิชฺฌนฺตสฺส ปุพฺพภาคปฏิปทาย ภวิตพฺพํ, ปุจฺฉามิ ตาว นนฺ"ติ. ตโต ภควนฺตํ ปุจฺฉนฺโต "อตฺถิ ปน ภนฺเต"ติ อาทิมาห. อฏฺฐงฺคิโกติ ปญฺจงฺคิกํ ตุริยํ วิย, อฏฺฐงฺคิโก คาโม วิย จ อฏฺฐงฺคมตฺโตเยว หุตฺวา อฏฺฐงฺคิโก, น องฺคโต อญฺโญ มคฺโค นาม อตฺถิ. เตเนวาห "เสยฺยถีทํ? "สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาสมาธี"ติ. ตตฺถ สมฺมาทสฺสนลกฺขณา สมฺมาทิฏฺฐิ. สมฺมาอภินิโรปนลกฺขโณ สมฺมาสงฺกปฺโป. สมฺมาปริคฺคหณลกฺขณา สมฺมาวาจา. สมฺมาสมุฏฺฐาปนลกฺขโณ สมฺมากมฺมนฺโต. สมฺมาโวทาปนลกฺขโณ สมฺมาอาชีโว.

อปิ เจสา สมฺมาทิฏฺฐิ นาม ปุพฺพภาเค นานาขณา นานารมฺมณา โหติ, มคฺคกฺขเณ เอกกฺขณา เอการมฺมณา. กิจฺจโต ปน "ทุกฺเข ญาณนฺ"ติ ๑- อาทีนิ จตฺตาริ นามานิ ลภติ. สมฺมาสงฺกปฺปาทโยปิ ปุพฺพภาเค นานาขณา นานารมฺมณา โหนฺติ, มคฺคกฺขเณ เอกกฺขณา เอการมฺมณา. เตสุ สมฺมาสงฺกปฺโป กิจฺจโต เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป"ติอาทีนิ ตีณิ นามานิ ลภติ. สมฺมาวาจาทโย ติสฺโส วิรติโยปิ โหนฺติ, เจตนาทโยปิ, มคฺคกฺขเณ ปน วิรติเยว. สมฺมาวายาโม สมฺมาสตีติ อิทํปิ ทฺวยํ กิจฺจโต สมฺมปฺปธานสติปฏฺฐานวเสน จตฺตาริ นามานิ ลภติ. สมฺมาสมาธิ ปน ปุพฺพภาเคปิ มคฺคกฺขเณปิ สมฺมาสมาธิเยว.