ตตฺถายํ สงฺเขปตฺโถ:- ตว อญฺญา ทิฏฺฐิ, อญฺญา ขนฺติ, อญฺญา รุจิโย, ๑- อญฺญถาเยว เต ทสฺสนํ ปวตฺตํ, อญฺญเทว จ เต ขมติ เจว รุจฺจติ จ, อญฺญตฺร จ เต อาโยโค, อญฺญิสฺสาเยว ปฏิปตฺติยา, ยุตฺตปยุตฺตตา, อญฺญตฺถ จ เต อาจริยกํ, อญฺญสฺมึ ติตฺถายตเน อาจริยภาโว. เตน ตยา เอวํ อญฺญทิฏฺฐิเกน อญฺญขนฺติเกน อญฺญรุจิเกน อญฺญตฺรอาโยเคน อญฺญตฺราจริยเกน ทุชฺชานํ เอตนฺติ. อถ ปริพฺพาชโก "สญฺญา วา ปุริสสฺส อตฺตา โหตุ, อญฺโญ วา สญฺญโต, ตํ สสฺสตาทิภาวมสฺส ปุจฺฉิสฺสนฺ"ติ ปุน "กึ ปน ภนฺเต"ติอาทิมาห.

ตตฺถ โลโกติ อตฺตานํ สนฺธาย วทติ. น เหตํ โปฏฺฐปาท อตฺถสญฺหิตนฺติ โปฏฺฐปาท เอตํ ทิฏฺฐิคตํ น อิธโลกปรโลกอตฺถนิสฺสิตํ, น อตฺตตฺถปรตฺถนิสฺสิตํ. น ธมฺมสญฺหิตนฺติ น นวโลกุตฺตรธมฺมนิสฺสิตํ. น อาทิพฺรหฺมจริยกนฺติ สิกฺขตฺตยสงฺขาตสฺส สาสนพฺรหฺมจริยกสฺส น อาทิมตฺตํ, อธิสีลสิกฺขามตฺตํปิ น โหติ. น นิพฺพิทายาติ สํสารวฏฺเฏ นิพฺพินฺทนตฺถาย น สํวตฺตติ. น วิราคายาติ วฏฺฏวิราคตฺถาย น สํวตฺตติ. น นิโรธายาติ วฏฺฏสฺส นิโรธกรณตฺถาย น สํวตฺตติ. น อุปสมายาติ วฏฺฏสฺส วูปสมนตฺถาย น สํวตฺตติ. น อภิญฺญายาติ วฏฺฏาภิชานนาย ปจฺจกฺขกิริยาย น สํวตฺตติ. น สมฺโพธายาติ วฏฺฏสมฺพุชฺฌนตฺถาย น สํวตฺตติ. น นิพฺพานายาติ อมตมหานิพฺพานสฺส ๒- ปจฺจกฺขกิริยาย น สํวตฺตติ.

อิทํ ทุกฺขนฺติอาทีสุ ตณฺหํ ฐเปตฺวา เตภูมิกา ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขนฺติ, ตสฺเสว ทุกฺขสฺส ปภวนโต ๓- สปฺปจฺจยา ตณฺหา ทุกฺขสมฺทโยติ, อุภินฺนํ