ตตฺถ อิทฺธิปาฏิหาริเยน อนุสาสนีปาฏิหาริยํ มหาโมคฺคลฺลานสฺสาจิณฺณํ, อาเทสนาปาฏิหาริเยน อนุสฺสานีปาฏิหาริยํ ธมฺมเสนาปติสฺส. เทวทตฺเต สํฆํ ภินฺทิตฺวา ปญฺจภิกฺขุสตานิ คเหตฺวา คยาสีเส พุทฺธลีฬาย เตสํ ธมฺมํ เทเสนฺเต หิ ภควตา เปสิเตสุ ทฺวีสุ อคฺคสาวเกสุ ธมฺมเสนาปติ เตสํ จิตฺตวารํ ๑- ญตฺวา ธมฺมํ เทเสสิ, เถรสฺส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปญฺจสตา ภิกฺขู โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ. อถ เนสํ มหาโมคฺคลฺลาโน วิกุพฺพนํ ทสฺเสตฺวา ทสฺเสตฺวา ธมฺมํ เทเสสิ, ตํ สุตฺวา สพฺเพ อรหตฺตผเล ปติฏฺฐหึสุ. อถ เทฺวปิ มหานาคา ปญฺจภิกฺขุสตานิ คเหตฺวา เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา เวฬุวนเมวาคมึสุ. อนุสาสนีปาฏิหาริยํ ปน พุทฺธานํ สตตํ ธมฺมเทสนา, เตสุ อิทฺธิปาฏิหาริยอาเทสนาปาฏิหาริยานิ สอุปารมฺภานิ สโทสานิ, อทฺธานํ น ติฏฺฐนฺติ, อทฺธานํ อติฏฺฐนโต น นิยฺยนฺติ. อนุสาสนีปาฏิหาริยํเยว อนุปารมฺภํ นิทฺโทสํ, อทฺธานํ ติฏฺฐติ, อทฺธานํ ติฏฺฐนโต นิยฺยติ. ตสฺมา ภควา อิทฺธิปาฏิหาริยญฺจ อาเทสนาปาฏิหาริยญฺจ ครหติ, อนุสาสนีปาฏิหาริยเมว ปสํสติ.

ภูตนิโรธปริเยสกภิกฺขุวตฺถุวณฺณนา

[๔๘๗] ภูตปุพฺพนฺติ อิทํ กสฺมา ภควตา อารทฺธํ? อิทฺธิปาฏิหาริย- อาเทสนาปาฏิหาริยานํ อนิยฺยานิกภาวทสฺสนตฺถํ, อนุสาสนีปาฏิหาริยสฺเสว จ นิยฺยานิกภาวทสฺสนตฺถํ. อปิจ สพฺพพุทฺธานํ มหาภูตปริเยสโก นาเมโก ภิกฺขุ โหติเยว. โย มหาภูเต ปริเยสนฺโต ยาว พฺรหฺมโลกา วิจริตฺวา วิสฺสชฺโชตารํ ๒- อลภิตฺวา อาคมฺม พุทฺธเมว ปุจฺฉิตฺวา นิกฺกงฺโข โหติ. กสฺมา พุทฺธานํ มหนฺตภาวปฺปกาสนตฺถํ, อิทญฺจ การณํ ปฏิจฺฉนฺนํ, อถ นํ วิวฏํ กตฺวา ทสฺเสนฺโตปิ ภควา "ภูตปุพฺพนฺ"ติ อาทิมาห.

ตตฺถ กตฺถ มุโขติ กิสฺมึ ฐาเน กึ อาคมฺม กึ ปตฺตสฺส เต อนวเสสา อปฺปวตฺติวเสน นิรุชฺฌนฺติ. มหาภูตกถา ปเนสา สพฺพากาเรน วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺตา, ตสฺมา สา ตโตว คเหตพฺพา.