@๔ สี.อิ. ฆุรุฆุรุปสฺสาสิโน ๕ ฉ.ม. คุณวณฺเณ ๖ ก. วทติ

[๓] สมฺพหุลานนฺติ พหุกานํ. ตตฺถ วินยปริยาเยน ตโย ชนา "สมฺพหุลา"ติ วุจฺจนฺติ, ตโต ปรํ สํโฆ. สุตฺตนฺตปริยาเยน ปน ตโย ตโยว, ตโต ปฏฺฐาย สมฺพหุลา. อิธ สุตฺตนฺตปริยาเยน "สมฺพหุลา"ติ เวทิตพฺพา. มณฺฑลมาเฬติ กตฺถจิ เทฺว กณฺณิกา คเหตฺวา หํสวฏฺฏกฉนฺเนน กตา กูฏาคารสาลาปิ "มณฺฑลมาโฬ"ติ วุจฺจติ, กตฺถจิ เอกํ กณฺณิกํ คเหตฺวา ถมฺภปนฺตึ ปริกฺขิปิตฺวา กตา อุปฏฺฐานสาลาปิ "มณฺฑลมาโฬ"ติ วุจฺจติ, อิธ ปน นิสีทนสาลา "มณฺฑลมาโฬ"ติ เวทิตพฺพา. สนฺนิสินฺนานนฺติ นิสชฺชนวเสน. สนฺนิปติตานนฺติ สโมธานวเสน. อยํ สงฺขิยธมฺโมติ สงฺขิยา ๑- วุจฺจติ กถา, กถาธมฺโมติ อตฺโถ. อุทปาทีติ อุปฺปนฺโน. กตโม ปน โสติ "อจฺฉริยํ อาวุโส"ติ เอวมาทิ. ตตฺถ อนฺธสฺส ปพฺพตาโรหณํ วิย นิจฺจํ น โหตีติ อจฺฉริยํ. อยํ ตาว สทฺทนโย. อยํ ปน อฏฺฐกถานโย:- อจฺฉราโยคฺคนฺติ อจฺฉริยํ, อจฺฉรํ ปหริตุํ ยุตฺตนฺติ อตฺโถ. อภูตปุพฺพํ ภูตนฺติ อพฺภูตํ. อุภยมฺเปตํ วิมฺหยสฺเสว อธิวจนํ. ยาวญฺจิทนฺติ ยาว จ อิทํ. เตน สุปฏิวิทิตตาย อปฺปเมยฺยตํ ทสฺเสติ.

เตน ภควตา ชานตา ฯเปฯ สุปฏิวิทิตาติ เอตฺถายํ สงฺเขปตฺโถ:- โย โส ภควา สมตึส ปารมิโย ปูเรตฺวา สพฺพกิเลเส ภญฺชิตฺวา ๒- อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ, เตน ภควตา เตสํ เตสํ สตฺตานํ อาสยานุสยํ ชานตา, หตฺถตเล ฐปิตํ อามลกํ วิย สพฺพํ เญยฺยธมฺมํ ปสฺสตา.

อปิจ ปุพฺเพนิวาสาทีหิ ชานตา, ทิพฺเพน จกฺขุนา ปสฺสตา. ตีหิ วิชฺชาหิ วา ปน ฉหิ วา อภิญฺญาหิ ชานตา. สพฺพตฺถ อปฺปฏิหเตน สมนฺตจกฺขุนา ปสฺสตา, สพฺพธมฺมชานนสมตฺถาย วา ปญฺญาย ชานตา, สพฺพสตฺตานํ จกฺขุวิสยาตีตานิ ติโรกุฑฺฑาทิคตานิปิ รูปานิ อติวิสุทฺเธน มํสจกฺขุนา ปสฺสตา. อตฺตหิตสาธิกาย วา สมาธิปทฏฺฐานาย ปฏิเวธปญฺญาย ชานตา, ปรหิตสาธิกาย กรุณาปทฏฺฐานาย เทสนาปญฺญาย ปสฺสตา. อรีนํ หตตฺตา ปจฺจยาทีนญฺจ อรหตฺตา อรหตา. สมฺมา สามญฺจ สพฺพธมฺมานํ ๓- พุทฺธตฺตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน. อนฺตรายิกธมฺเม วา ชานตา. นิยฺยานิกธมฺเม ปสฺสตา. กิเลสารีนํ หตตฺตา