[21] Ito paraṃ mahāsīlaṃ hoti. Aṅganti hatthapādādīsu yena kenaci evarūpena aṅgena samannāgato dīghāyu yasavā hotīti ādinayappavattaṃ aṅgasatthaṃ. Nimittanti nimittasatthaṃ. Paṇḍurājā kira tisso muttāyo muṭṭhiyaṃ katvā nemittakaṃ pucchi "kiṃ me hatthe"ti? so itocito ca vilokesi, tasmiṃ ca samaye gharagolikāya makkhikā gayhantī muttā, so "muttā"ti āha. Puna "katī"ti puṭṭho kukkuṭassa tikkhattuṃ vassantassa saddaṃ sutvā "tisso"ti āha. Evaṃ taṃ taṃ ādisitvā nimittamanuyuttā viharanti.

Uppātanti asanipātādīnaṃ mahantānaṃ uppātaṃ, taṃ hi disvā "idaṃ bhavissati, evaṃ bhavissatī"ti ādisanti. Supinanti yo pubbaṇhasamaye supinaṃ passati, evaṃ vipāko hoti. Yo idaṃ nāma passati, tassa idaṃ nāma hotī"ti ādinā nayena supinakaṃ anuyuttā viharanti. Lakkhaṇanti "iminā lakkhaṇena samannāgato rājā hoti, iminā uparājā"ti ādikaṃ. Mūsikacchinnanti undūrakhāyitaṃ. Tenāpi hi ahate vā vatthe, anahate vā vatthe, ito paṭṭhāya evaṃ chinne idaṃ nāma hotīti ādisanti. Aggihomanti evarūpena dārunā evaṃ hute idaṃ nāma hotīti aggijuhanaṃ. Dabbihomādīnīpi aggihomāneva, evarūpāya dabbiyā edisehi kaṇādīhi hute idaṃ nāma hotīti evaṃ pavattivasena visuṃ vuttāni.

Tattha kaṇoti kuṇḍako. Taṇḍulāti sāliādīnaṃ ceva tiṇajātīnañca taṇḍulā. Sappīti gosappiādikaṃ. Telanti tilatelādikaṃ. Sāsapādīni pana mukhena gahetvā aggimhi pakkhipanaṃ, vijjaṃ parijappitvā juhanaṃ vā mukhahomaṃ.

Aṅgavijjāti pubbe aṅgameva disvā byākaraṇavasena aṅgaṃ vuttaṃ, idha aṅgulaṭṭhiṃ disvā vijjaṃ parijappitvā "ayaṃ kulaputto dhanavā no vā, sirisampanno vā no vā"ti ādi byākaraṇavasena aṅgavijjā vuttā. Vatthuvijjāti gharavatthuārāmavatthādīnaṃ guṇadosasallakkhaṇavijjā. Mattikādivisesaṃ disvāpi hi vijjaṃ parijappitvā heṭṭhā paṭhaviyaṃ tiṃsaratanamatte ākāse ca asītiratanamatte padese ca guṇadosaṃ passanti. Khattavijjāti ajjheyyamāsurakkharājasatthādinītisatthaṃ. Sivavijjāti susāne pavisitvā santikaraṇavijjā, siṅgālarutavijjātipi vadanti. Bhūtavijjāti bhūtavejjamanto. Bhūrivijjāti bhūmighare vasantena uggahetabbamanto. Ahivijjāti sappadaṭṭhatikicchanavijjā ceva sappavahānavijjā ca. Visavijjāti yāya purāṇavisaṃ vā rakkhanti, navavisaṃ vā rakkhanti, navavisaṃ vā karonti visamantarameva vā. Vicchikavijjāti vicchikadaṭṭhatikicchanavijjā. Mūsikavijjāyapi eseva nayo. Sakuṇavijjāti sapakkhakaapakkhakadvipadacatuppadānaṃ rutagatādivasena sakuṇañāṇaṃ. Vāyasavijjāti kākarutañāṇaṃ, taṃ visuṃyeva satthaṃ tasmā visuṃ vuttaṃ.

เล่มที่ ๙ ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค๑๗๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. พรหมชาลสูตร”