[131-143] Idāni tassa paccayassa diṭṭhivedayite balavabhāvadassanatthaṃ puna "tatra bhikkhave ye te samaṇabrāhmaṇā sassatavādā"ti ādimāha. Tattha te vata aññatra phassāti te vata samaṇabrāhmaṇā taṃ vedayitaṃ vinā phassena paṭisaṃvedissantīti kāraṇametaṃ natthīti. Yathā hi patato gehassa upatthambhanatthāya thūṇā nāma balavapaccayo hoti, na taṃ thūṇāya anupatthambhitaṃ ṭhātuṃ sakkoti,

Esa nayo sabbattha.

Diṭṭhigatikādhiṭṭhānavaṭṭakathāvaṇṇanā

[144] Idāni "tatra bhikkhave ye te samaṇabrāhmaṇā sassatavādā sassataṃ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi, yepi te samaṇabrāhmaṇā ekaccasassatikā"ti ādinā nayena sabbadiṭṭhivedayitāni sampiṇḍeti. Kasmā? upari phasse pakkhipanatthāya. Kathaṃ? sabbe te chahi phassāyatanehi phussa phussa paṭisaṃvedenti. Tattha cha phassāyatanāni nāma cakkhuphassāyatanaṃ, sota, ghāna, jivhā, kāya, manophassāyatananti imāni cha. Sañjātisamosaraṇakāraṇapaṇṇattimattesu hi ayamāyatanasaddo vattati. Tattha "kambojo assānaṃ āyatanaṃ, gunnaṃ dakkhiṇāpatho"ti sañjātiyaṃ vattati, sañjā tiṭṭhāneti attho. "manorame āyatane, sevanti naṃ vihaṅgamā"ti samosaraṇe. "sati satiāyatane"ti kāraṇe. "araññāyatane paṇṇakuṭīsu sammantī"ti paṇṇattimatte. Svāyamidha sañjātiādiatthattayepi yujjati. Cakkhvādīsu hi phassapañcamakā dhammā sañjāyanti samosaranti, tāni ca nesaṃ kāraṇanti āyatanāni. Idha pana "cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso"ti iminā nayena phassasīseneva desanaṃ āropetvā phassaṃ ādiṃ katvā paccayaparamparaṃ dassetuṃ cha phassāyatanādīni vuttāni.

เล่มที่ ๙ ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค๒๑๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. พรหมชาลสูตร”